1. Agencja Wydawnicza […] sp. z o.o. (dalej: skarżąca lub spółka) wniosła 24 czerwca 2019 r. (data nadania) skargę konstytucyjną
o stwierdzenie niezgodności:
1) art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 501, ze zm. ; dalej:
p.w.p.) „w części, w której legalna definicja ogólna znaku towarowego wskazuje na przesłankę odróżniania przez znak towarowy
towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa (tzw. zdolność odróżniająca znaku towarowego)”, z art.
7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji,
2) art. 130 p.w.p., w części „jeżeli przed datą zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym znak ten nabrał, w następstwie
jego używania, charakteru odróżniającego”, z art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji,
3) art. 130 p.w.p. „w części, w której w wyniku przeprowadzonych nowelizacji z jego treści usunięto sformułowanie «w szczególności»”,
z art. 21, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 176 Konstytucji,
4) art. 120 ust. 1 w związku z art. 120 ust. 2 w związku z art. 1291 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 130 w związku z art. 138 ust. 1 w związku z art. 156 p.w.p, „w zakresie w jakim ze wskazanych
przepisów p.w.p. wynika definicja znaku towarowego charakteryzującego się wtórną zdolnością odróżniającą, zastosowana w szczególności
w postępowaniu będącym podstawą niniejszej skargi konstytucyjnej”, z art. 7, art. 20, art. 21, art. 32 ust. 1, art. 64 ust.
1, 2 i 3 Konstytucji,
5) art. 130 w związku z art. 252 p.w.p. oraz w związku z art. 75 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz. U. z 2019 r. poz. 730, ze zm.; dalej: k.p.a.) „w części, w której art. 252 p.w.p. ustanawia generalne odesłanie do przepisów
k.p.a. w kwestii postępowania przed UPRP, a co za tym idzie p.w.p. nie zawiera wystarczających uregulowań dotyczących postępowania
dowodowego w sprawach dotyczących znaków towarowych, które uwzględniałyby szczególny charakter tego postępowania”, z art.
2, art. 7, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji;
6) art. 130 w związku z art. 120 ust. 2 p.w.p. w związku z art. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U.
z 2018 r. poz. 1914, ze zm.; dalej p.p.) w związku z art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z
2018 r. poz. 2244, ze zm.; dalej: k.c.), „w części dotyczącej przesłanek przyznania prawa ochronnego na słowny znak towarowy
będący jednocześnie tytułem prasowym, mając na względzie szczególne obowiązki organów państwowych ustanowione na gruncie art.
2 Prawa prasowego (…), oraz ze względu na fakt, że tytuł prasowy jest traktowany przez orzecznictwo jako dobro osobiste”,
z art. 7, art. 14, art. 20, art. 32 ust. 1 Konstytucji,
7) art. 130 w związku z art. 2 p.w.p. oraz art. 3, art. 10 i art. 18 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1010, ze zm.; dalej: u.z.n.k.) „w zakresie w jakim niedookreślona treść art. 130 p.w.p.
wpływa na orzecznictwo w ten sposób, iż zastosowanie tego przepisu przez organy administracyjne oraz Sądy Administracyjne
w trakcie jednego postępowania oraz w odniesieniu do postępowań podobnych pozostaje ze sobą we wzajemnej sprzeczności, w wyniku
czego podmioty, chcąc chronić przysługujące im prawa wynikające z potrzeby ochrony znaku towarowego, muszą odwoływać się nie
do przepisów p.w.p., które nie spełniają swojej funkcji, ale do przepisów u.z.n.k.”, z art. 7, art. 32 ust. 1, art. 64 ust.
2 i 3 Konstytucji,
8) art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w związku z art. 7 k.p.a. „w zakresie w jakim art. 156 p.w.p. odnosi się do wszelkich oznaczeń,
a nie tylko do oznaczeń używanych w funkcji znaku towarowego”, z art 7, art. 21, art. 64 ust. 3 Konstytucji,
9) art. 156 ust. 2 p.w.p. „w zakresie, w jakim przepis ten dopuszcza na używanie oznaczeń wskazywanych w art. 156 ust. 1 w
dowolnym zakresie, podczas gdy, zwłaszcza w przypadku znaków, które nabyły wtórną zdolność odróżniającą, używanie takich oznaczeń
w funkcji znaku towarowego winno być zakazane, a ponadto dowolne interpretowanie przesłanki zgodności z uczciwymi praktykami
w przemyśle i handlu, w szczególności uznanie, że jakiekolwiek używanie spornego znaku w obrocie przez konkurentów de facto uniemożliwia rejestrację znaku towarowego czy nabycie wtórnej zdolności odróżniającej”, z art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1,
art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji,
10) art. 244 ust. 1 w związku z art. 259 p.w.p, w związku z art. 5 § 2 pkt 4, w związku z art. 15, w związku z art. 127 §
1 i 3 k.p.a. oraz art. 262 p.w.p. w związku z § 15 zarządzenia nr 7 Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z
dnia 30 września 2016 r. w sprawie szczegółowej organizacji wewnętrznej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.
Urz. UPRP poz. 8, ze zm.; dalej: zarządzenie Prezesa UPRP) i odpowiadające mu analogiczne wcześniejsze regulacje wydane na
podstawie art. 262 p.w.p. „w zakresie, w jakim art. 244 pkt 1 p.w.p. odsyła do przepisów k.p.a. w ten sposób, że od decyzji
UPRP w I instancji stronie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w rozumieniu k.p.a., a nie odwołanie od takiej decyzji”,
z art. 78 w związku z art. 20, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji,
11) art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r.
poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) „w części w jakiej ustanawia fakultatywność działania Naczelnego Sądu Administracyjnego”,
z art. 7, art. 45 ust. 1 Konstytucji.
1.1. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującym stanem faktycznym:
Decyzją z 25 marca 2008 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: UPRP) odmówił skarżącej udzielenia prawa ochronnego
na znak towarowy „100 panoramicznych”, zgłoszony 5 marca 2003 r., ze względu na brak dostatecznych znamion odróżniających.
30 maja 2008 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 25 marca 2008 r. Po ponownym
rozpatrzeniu sprawy UPRP w decyzji z 29 grudnia 2009 r. utrzymał w mocy poprzednią decyzję o odmowie udzielenia prawa ochronnego.
Na decyzję UPRP z 29 grudnia 2009 r. spółka wniosła skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego żądając jej uchylenia w
całości. Skarżąca zarzuciła przedmiotowej decyzji, naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art.
80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego
oraz wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne; a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 129 i art. 130 p.w.p.
Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Warszawie w wyroku z 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 410/10, oddalił
skargę spółki.
Od powyższego wyroku spółka wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA). Zaskarżając wyrok
w całości, spółka zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.
1, art. 3, art. 133 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c і art. p.p.s.a., poprzez wadliwą ocenę ustaleń faktycznych
oraz niewyjaśnienie powodów, dla których WSA uznał, że UPRP w sposób właściwy zastosował przepisy prawa materialnego, dokonując
ich prawidłowej interpretacji. Skarżąca zarzuciła także naruszenie prawa materialnego – art. 130 p.w.p. – które miało wpływ
na wynik sprawy.
Wyrokiem z 8 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1033/10, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania
WSA w Warszawie.
Wyrokiem z 6 lutego 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2391/11, WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z 29 grudnia 2009 r. oraz
utrzymaną przez nią w mocy decyzję UPRP z 25 marca 2008 r.
31 października 2013 r. UPRP wydał decyzję, w której odmówił udzielenia prawa ochronnego na znak „100 panoramicznych”, zgłoszony
5 marca 2003 r. przez skarżącą. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek skarżącej z 7 stycznia 2014 r., UPRP decyzją z
17 listopada 2014 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z 31 października 2013 r.
Od decyzji z 17 listopada 2014 r. spółka wniosła skargę do WSA w Warszawie, zrzucając jej naruszenie art. 153 i art. 170 p.p.s.a.;
naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w związku
z art. 252 p.w.p. poprzez błędne ustalenia co do stanu faktycznego, a także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art.
130 p.w.p. poprzez błędną wykładnię tego przepisu.
W wyroku z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa, WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
z 31 października 2013 r.
Od powyższego wyroku UPRP wniósł skargę kasacyjną do NSA, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy
sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej UPRP zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego
mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1,
art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., art. 153 oraz art. 141 § 4. Ponadto, UPRP zarzucił naruszenie prawa materialnego mające wpływ
na wynik sprawy tj.: art. 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 i 2 w związku z art. 130 p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię.
NSA w wyroku z 12 października 2017 r., sygn. akt II GSK 713/16, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego
rozpoznania WSA w Warszawie.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy ze skargi spółki na decyzję UPRP z 17 listopada 2014 r., WSA w Warszawie 27 lutego 2018 r.
wydał wyrok, w którym oddalił skargę spółki, sygn. akt VI SA/Wa 2465/17.
Od powyższego wyroku WSA w Warszawie spółka wniosła skargę kasacyjną zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego: art.
130 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, art. 2 ust. 1 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie, art. 129 ust. 2 pkt oraz art.
130 zdanie drugie p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię, art. 120 ust. 1 i 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, art. 129
ust. 2 pkt 3 p.w.p. oraz art. 130 zdanie drugie p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię, art. 2 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie
oraz art. 10 u.z.n.k. poprzez jego błędną wykładnię, art. 21, art. 20 ust. 1, art. 20 ust. 2 pkt 1 oraz art. 7 ust. 2 pkt
1 p.p. poprzez ich błędną wykładnię, art. 154 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, art. 6 ust. 1 in principio, art. 156 ust. 1 pkt 2, art. 156 ust. 2 oraz art. 158 ust. 1 p.w.p. poprzez ich niezastosowanie, art. 130 oraz art. 152 in fine p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny
wpływa na wynik sprawy: art. 7 k.p.a. „ewentualnie w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez
pominięcie całościowej i dogłębnej oceny postępowania przed Organem”, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. „ewentualnie
w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne rozpatrzenie i nieocenienie całości materiału
dowodowego jak i jego niepełnego odzwierciedlenia w decyzji Organu”, art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie w wyroku
wydanym przez WSA faktów powszechnie znanych, art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez „daleką niekompletność uzasadnienia” skarżonego
wyroku, art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań wyrażonych we wcześniejszych, orzeczeniach
sądów administracyjnych, art. 170 p.p.s.a. poprzez „bezprawne nieuwzględnienie, jak i niezajęcie jednoznacznego stanowiska
co do analogicznego zastosowania w rozpoznawanej sprawie ustaleń zawartych w prawomocnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego”,
art. 190 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku sprzecznego z wykładnią określoną przez NSA w wyroku z 12 października 2017 r. Spółka
wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i uchylenie
decyzji UPRP z 17 listopada 2014 r. oraz z 12 października 2013 r. lub ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Spółka wniosła również o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie
decyzji udzielającej prawa ochronnego na znak słowny „sto panoramicznych”. Skarżąca wniosła także o zastosowanie art. 187
§ 1 p.p.s.a., ze względu na istnienie w przedmiotowej sprawie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości.
NSA w wyroku z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1630/18, oddalił skargę kasacyjną spółki.
1.2. Jako ostateczne orzeczenie w sprawie skarżąca wskazała wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r., doręczony pełnomocnikowi skarżącej
22 marca 2019 r. W ocenie skarżącej, orzeczenie to wywołało trwały skutek prawny.
1.3. Zdaniem skarżącej podstawowa definicja znaku towarowego nie może budzić wątpliwości. Twierdzenie, że wnioskujący o udzielenie
ochrony na znak towarowy musi wykazać, że konsumenci kojarzą dane oznaczenie z konkretnym przedsiębiorcą nie ma podstaw prawnych.
Znak towarowy będący jednocześnie oznaczeniem przedsiębiorstwa podlega bowiem oddzielnej rejestracji. Postępowanie toczące
się w sprawie skarżącej pokazało, że w praktyce stosowania prawa wnioskujący o przyznanie prawa ochronnego na znak towarowy
jest bezradny, gdyż nie wie, na jakie przepisy ma się powołać i jakie dowody przedstawić. Niezgodna z Konstytucją treść art.
130 p.w.p. powoduje jego niejednolite stosowanie przez organy administracji oraz sądy.
W ocenie spółki zaskarżone przepisy naruszają podstawowe zasady konstytucyjne. W pierwszej kolejności skarżąca wymieniła zasady
ochrony własności: art. 20, art. 21 oraz art. 64. Własność intelektualna, jako jedna z form własności, powinna być chroniona
zarówno przez działania prawodawcze państwa, jak i faktyczne czynności jego organów. Zaskarżone przepisy: art. 120 i art.130
p.w.p., nie są klarowne, przez co powodują po stronie jednostki stan niepewności. Nie chronią w dostateczny sposób interesów
jednostki i nie uwzględniają prawotwórczego dorobku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Następnie skarżąca wskazała na naruszenie zasady legalizmu wyrażonej w art. 7 Konstytucji. W ocenie spółki, UPRP oparł podjęte
przez siebie decyzje na przepisach prawa własności przemysłowej, ale „to ich treść pozostawała niezgodna z zasadą legalizmu”
(skarga konstytucyjna, s. 69). Wynikało to z nieograniczonego zakresu uznaniowości decyzji UPRP.
W zaskarżonych przepisach spółka upatruje także naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Naruszenie
to wynika bezpośrednio z treści art. 120 w związku z art. 130 p.w.p. Przepisy te dają organowi tak duży zakres uznaniowości,
że może on w analogicznych sprawach podejmować przeciwstawne rozstrzygnięcia. Cechą, która powinna uzasadniać takie samo traktowanie
wnioskujących o ochronę znaku towarowego, jest przynależność do grupy wydawców prasowych.
Skarżąca wskazała także na naruszenie „prawa do odwołań od decyzji wydanych w I instancji” (skarga konstytucyjna, s. 73) –
art. 78 Konstytucji. Naruszenia tej zasady, spółka upatruje w braku dewolutywności instytucji ponownego rozpatrzenia sprawy
w postępowaniu przed UPRP. W ocenie skarżącej postępowanie o udzielenie ochrony na znak towarowy jest na tyle skomplikowane,
że jego kontrola powinna być dokonywana przez niezależny organ.
Jako ostatnią naruszoną zasadę konstytucyjną, spółka wskazała prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Naruszenie to nastąpiło
w wyroku NSA, wskazanym jako ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie, w którym sąd nie odniósł się do wniosku skarżącej o rozpatrzenie
istotnych zagadnień prawnych przez skład siedmiu sędziów NSA.
Skarżąca stwierdziła, że drugorzędne dla niej znaczenie ma to, czy jej oznaczenie uzyska ochronę ze względu na pierwotną (art.
120 i art. 121 p.w.p.) czy wtórną (art. 130 p.w.p.) zdolność odróżniającą. Użycie przez ustawodawcę niejasnych określeń: „opisowość”
i „charakter odróżniający” powoduje niepewność w obrocie, skutkującą spadkiem zaufania do organów władzy państwowej oraz narusza
konstytucyjną zasadę ochrony własności.
Uzasadniając zarzut dotyczący art. 130 w związku z art. 2 p.w.p. oraz w związku z art. 3, art. 10 i art. 18 u.z.n.k. spółka
zwróciła uwagę na różnicę między prawem własności przemysłowej, a regulacjami dotyczącymi zwalczania nieuczciwej konkurencji.
Zdaniem skarżącej, brak rejestracji znaku towarowego „100 panoramicznych” zmusił ją do wystąpienia o ochronę swojego oznaczenia
na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, w szczególności art. 3 i art. 10. Wadliwe przepisy prawa
własności przemysłowej nie zapewniają jej dostatecznej ochrony przed nielegalnymi działaniami wydawców czasopism. „Naruszenie
przepisu art. 2 p.w.p. stanowi ostateczny dowód, iż art. 130 p.w.p. nie wypełnia swojej funkcji” (skarga konstytucyjna, s.
82).
Kolejny zarzut spółka skierowała przeciwko art. 130 w związku z art. 252 p.w.p. oraz w związku z art. 75 k.p.a. W ocenie spółki,
sprzeczności w prowadzeniu postępowania dowodowego i interpretacji materiału dowodowego, zachodzące w zainicjowanym przez
nią postępowaniu rejestrowym, wynikają z braku przepisów szczególnych w tym zakresie. Skarżąca przedstawiła w postępowaniu
obszerny materiał dowodowy. Okazał się on jednak niewystarczający ze względu na przyjęcie innego kierunku interpretacji art.
130 p.w.p. „Brak jednoznacznej treści art. 130 p.w.p., (…) skutkuje brakiem pewności prawa w zakresie chronionym przez Konstytucję
RP, tj. w zakresie ochrony własności, która to ochrona stanowi podstawę zapewnienia w państwie swobody działalności gospodarczej
oraz równości podmiotów wobec prawa” (skarga konstytucyjna, str. 87).
Przeciwko art. 130 p.w.p. skarżąca sformułowała także zarzut związany z funkcjonowaniem na rynku innych przedsiębiorców używających
podobnych oznaczeń oraz z problematyką „styku interesu publicznego z interesem prywatnym” (skarga konstytucyjna, s. 88). W
ocenie skarżącej naruszeniem Konstytucji jest sytuacja, w której przedsiębiorcy dopuszczający się niedozwolonego naśladownictwa,
stanowią punkt odniesienia w ocenie wtórnej zdolności odróżniającej danego oznaczenia. Interes prawny przedsiębiorców dopuszczających
się czynów niedozwolonych (czynów nieuczciwej konkurencji) jest chroniony względem interesu przedsiębiorcy, który pierwszy
wprowadził dane oznaczenie na rynek. Stanowi to naruszenie zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji) oraz zasady legalizmu
(art. 7 Konstytucji).
Zdaniem skarżącej art. 130 p.w.p. w związku z art. 2 p.p. narusza konstytucyjną wolność prasy (art. 14 Konstytucji), przez
to, że nie daje możliwości przyznania ochrony znakowi słownemu, który jest jednocześnie tytułem prasowym.
Kolejny zarzut skarżąca skierowała przeciwko art. 244 ust. 1 p.w.p. w związku z art. 127 § 1 k.p.a. Brak dewolutywności instytucji
wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez UPRP stanowi w ocenie skarżącej naruszenie art. 78 Konstytucji. Faktyczna kontrola
decyzji UPRP zachodzi dopiero na etapie kontroli sądowoadministracyjnej, a dwuinstancyjność w postępowaniu przed UPRP ma charakter
pozorny.
Ostatni zarzut dotyczy naruszenia zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz zasady sprawiedliwego procesu (art. 45 ust. 1
Konstytucji) przez art. 187 § w związku z art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Ze względu na wewnętrzną sprzeczność,
zapadłych w sprawie skarżącej decyzji oraz wyroków, skarżąca wniosła o przedstawienie przez NSA istotnych zagadnień prawnych
składowi siedmiu sędziów NSA. Wniosek ten pozostał bez rozpoznania. Fakultatywny charakter instytucji ustanowionej w art.
187 § 1 p.p.s.a. nie znajduje uzasadnienia w sytuacji, w której przepisy prawa materialnego pozostawiają szeroki zakres dyskrecjonalności
decyzji organów państwa. Obowiązek przedstawienia istotnego zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów NSA powinien występować
także, jeżeli w danej sprawie sądy wydają wzajemnie sprzeczne orzeczenia, jak to miało miejsce, zdaniem skarżącej, w zainicjowanym
przez nią postępowaniu.
1.4. Trybunał Konstytucyjny w toku wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej (sprawa o sygn. Ts 98/19) wydał postanowienie z
11 lutego 2020 r., którym odmówił nadania dalszego biegu skardze w zakresie badania zgodności z Konstytucją:
1) art. 120 ust. 1 p.w.p. w części, w której „legalna definicja ogólna znaku towarowego wskazuje na przesłankę odróżniania
przez znak towarowy towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa (tzw. zdolność odróżniająca znaku
towarowego)”;
2) art. 130 p.w.p. w części, w której „w wyniku przeprowadzonych nowelizacji z jego treści usunięto sformułowanie w «szczególności»”
oraz
3) art. 156 ust. 2 p.w.p. w zakresie, w jakim „art. 156 p.w.p. odnosi się do wszelkich oznaczeń, a nie tylko oznaczeń używanych
w funkcji znaku towarowego”.
Przepisy te nie były podstawą wyroku NSA z 18 grudnia 2018 r. (sygn. akt II GSK 1630/18) wskazanego jako ostateczne rozstrzygnięcie
w sprawie.
2. W piśmie z 10 czerwca 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udziału w postępowaniu.
3. W piśmie z 22 lutego 2021 r. stanowisko w imieniu Sejmu zajął Marszałek Sejmu, wnosząc o stwierdzenie, że art. 244 ust.
1 p.w.p. oraz art. 127 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim przyznają stronie postępowania przed UPRP prawo zwrócenia się z wnioskiem
o ponowne rozpatrzenie sprawy, są zgodne z art. 78 Konstytucji. Ponadto Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania w
pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania
przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
Marszałek Sejmu krytycznie odniósł się do sposobu ujęcia kwestionowanych przez skarżącą przepisów. W ocenie Marszałka Sejmu
związkowe konfigurowanie przedmiotu kontroli może być źródłem poważnych rozbieżności przy odczytywaniu derogacyjnych skutków
orzeczeń Trybunału. Nie jest do końca jasne jaką rolę mają pełnić przepisy związkowe. Można bowiem przyjąć, że zawierają one
treści normatywne podlegające kontroli co do ich zgodności z Konstytucją albo stanowią jedynie kontekst mający na celu uwypuklenie
wadliwości przepisu poddanego kontroli.
3.1. Po dokonaniu analizy formalnoprawnej stawianych przez skarżącą zarzutów Marszałek Sejmu doszedł do wniosku, że część
z nich obarczona jest uchybieniami, które nie pozwalają na ich merytoryczne rozpoznanie.
Przepis poddany kontroli powinien stanowić budulec normy prawnej zastosowanej w sprawie skarżącej. Tymczasem związek taki
nie zachodzi w odniesieniu do zarzutu skierowanego przeciwko art. 130 w związku z art. 252 p.w.p. oraz w związku z art. 75
k.p.a. „w części, w której «art. 252 p.w.p. ustanawia generalne odesłanie do przepisów k.p.a. w kwestii postępowania przed
UPRP, a co za tym idzie p.w.p. nie zawiera wystarczających uregulowań dotyczących postępowania dowodowego w sprawach dotyczących
znaków towarowych, które uwzględniałyby szczególny charakter tego postępowania»” (pismo Marszałka Sejmu, s. 8). Według wyjaśnień
skarżącej, istotę jej zarzutu stanowi brak szczegółowych reguł postępowania dowodowego w sprawach, w których organ bada zdolność
odróżniającą znaku towarowego zgłoszonego do rejestracji. Art. 252 p.w.p., wobec którego skierowane jest uzasadnienie zarzutu,
jako przepis odsyłający nie może być samodzielnym źródłem jakichkolwiek praw i obowiązków. Nie kształtuje bowiem sytuacji
prawnej skarżącej.
Zdaniem Marszałka Sejmu rozpoznaniu nie może podlegać zarzut niezgodności z Konstytucją art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w związku
z art. 7 k.p.a. w zakresie, w jakim „art. 156 p.w.p. odnosi się do wszelkich oznaczeń, a nie tylko oznaczeń używanych w funkcji
znaku towarowego” (pismo Marszałka Sejmu, s. 11). Względem art. 7 k.p.a. skarżąca nie sformułowała żadnych zastrzeżeń. Natomiast
art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. nie mógł mieć zastosowania w sprawie skarżącej. Nie stanowił on podstawy prawnej rozstrzygnięcia
wskazanego jako ostateczne w jej sprawie.
Zdaniem Marszałka Sejmu niedopuszczalne jest merytoryczne rozpatrzenie zarzutu skierowanego wobec art. 187 § 1 p.p.s.a. Przepis
ten nie stanowił również podstawy rozstrzygnięcia o sytuacji prawnej skarżącej. Zarzut skarżącej jest w istocie postulatem
de lege ferenda, który nie mieści się w obowiązującym modelu skargi konstytucyjnej.
Wątpliwości formalnoprawne budzi także związkowa relacja przepisów zaskarżonych razem z art. 130 p.w.p. Art. 2 p.p. oraz art.
24 k.c. nie były podstawą rozstrzygnięcia poprzedzającego wniesienie przez spółkę skargi do TK. Nie wyrażają one norm determinujących
treść decyzji i wyroków sądów administracyjnych zapadłych w sprawie skarżącej. Marszałek Sejmu uznał, że zarzut skarżącej
odnośnie do art. 130 w związku z art. 120 ust. 2 p.w.p. w związku z art. 2 prawa prasowego w związku z art. 24 kodeksu cywilnego
stanowi w istocie postulat zmiany przesłanek przyznania prawa ochronnego na znak towarowy będący jednocześnie tytułem prasowym.
Tak sformułowany wniosek de lege ferenda nie podlega ocenie Trybunału.
Analogiczne argumenty przesądziły o uznaniu przez Marszałka Sejmu niedopuszczalności kontroli art. 130 p.w.p. w związku z
art. 2 p.w.p. oraz art. 3, art. 10 i art. 18 u.z.n.k. Prawo własności przemysłowej i przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
stanowią odrębne zespoły norm prawnych. Żaden z przepisów u.z.n.k. nie stanowił podstawy decyzji UPRP w sprawie skarżącej.
Marszałek Sejmu dopatrzył się innego rodzaju uchybień w odniesieniu do zarzutu przeciwko „art. 130 p.w.p. w części obejmującej
zwrot «jeżeli przed datą zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym znak ten nabrał, w następstwie jego używania, charakteru
odróżniającego» oraz art. 120 ust. 1 w związku z art. 120 ust. 2 w związku z art. 1291 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 130 w związku z art. 138 ust. 1 w związku z art. 156 p.w.p. w zakresie, w jakim «ze wskazanych
przepisów (...) wynika definicja znaku towarowego charakteryzującego się wtórną zdolnością odróżniającą, zastosowana w szczególności
w postępowaniu będącym podstawą niniejszej skargi konstytucyjnej»” (pismo Marszałka Sejmu, s. 25). Wzorcami kontroli do powyższych
zarzutów skarżąca uczyniła art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji. Istota wywodów
skarżącej skupia się jednak wokół tezy o niejednoznaczności przesłanek wtórnej zdolności odróżniającej znaku towarowego. Tymczasem
skarżąca nie wypowiada się bezpośrednio co do sprzeczności pojawiających się przy wykładni zaskarżonych przepisów p.w.p. Nie
wskazuje na ukształtowanie się jakichkolwiek linii orzeczniczych ani na poglądy przedstawicieli nauki prawa. „Rozbieżność
ocen prawnych dokonywanych w instancyjnym toku kontroli nie jest zjawiskiem, które per se mogłoby dowodzić niejednoznaczności przepisów” (pismo Marszałka Sejmu, s. 30). Skarżąca nie wyjaśniła jak ewentualna rozbieżność
narusza przysługujące jej prawa i wolności konstytucyjne. Wywód skarżącej stanowi natomiast polemikę z ustaleniami UPRP w
zakresie zaistniałego stanu faktycznego. Przedmiotem kontroli Trybunału nie mogą być akty stosowania prawa, z tego względu
postępowanie w zakresie badania powyższych zarzutów powinno zostać umorzone.
3.2. Odnosząc się do zarzutu skarżącej odnośnie prawa do zaskarżenia decyzji UPRP, Marszałek Sejmu dokonał modyfikacji przedmiotu
kontroli. W ocenie Marszałka skarżąca nie wskazała roli przepisów związkowych w sformułowanym przez siebie zarzucie. Przepisy
te mają natomiast w większości charakter ustrojowy. Przepisy zarządzenia Prezesa UPRP, z racji daty ich ustanowienia, nie
mogą stanowić elementu kontroli dokonywanej w kontekście naruszenia art. 78 Konstytucji. Decyzje zapadłe w sprawie skarżącej
zostały bowiem wydane wcześniej. Niedopuszczalne jest określenie skarżącej, która kwestionuje „analogiczne” przepisy bez ich
enumeratywnego wskazania. Treść normatywna zaskarżonego przepisu nie wymaga doprecyzowania lub zawężenia przez przepisy związkowe.
Z tego względu podstawowym przepisem, do którego skierowano zarzut, jest art. 244 ust. 1 p.w.p. Jednakże odesłanie zawarte
w tym przepisie, z punktu widzenia techniki legislacyjnej, jest błędne, gdyż nie wnosi żadnych nowych treści normatywnych.
„[W] analizowanym wypadku wyrok Trybunału Konstytucyjnego winien odnosić się indywidualnie do każdego z przepisów przyznających
stronie postępowania przed Urzędem Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej prawo zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie
sprawy.” (pismo Marszałka Sejmu, s. 40). Sejm przyjął zatem, że kontroli zgodności z art. 78 Konstytucji winien podlegać art.
244 ust. 1 p.w.p. oraz art. 127 § 3 k.p.a. „w zakresie, w jakim przyznaje stronie postępowania przed Urzędem Patentowym Rzeczypospolitej
Polskiej prawo zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.” (pismo Marszałka Sejmu, s. 40).
Wzorcem kontroli skarżąca uczyniła art. 78 Konstytucji. Marszałek Sejmu przytoczył kilka orzeczeń Trybunału zawierających
wypowiedzi na temat istoty tego przepisu. Skarżąca nie przedstawiła argumentów przemawiających za niezgodnością zaskarżonych
przepisów z art. 20, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji. Naruszenie tych wzorców skarżąca traktuje jako następstwo
sprzeczności art. 244 ust. 1 p.w.p. oraz art. 127 § 3 k.p.a. z art. 78 Konstytucji.
Marszałek Sejmu przypomniał, że postępowanie zgłoszeniowe, od czasu wejścia w życie prawa własności przemysłowej, jest prowadzone
w jednoszczeblowym układzie postępowania administracyjnego. W pierwotnym brzmieniu p.w.p. wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy
były rozpatrywane w tworzonej przez Prezesa UPRP Izbie Odwoławczej Urzędu Patentowego. Marszałek Sejmu przedstawił opinie
doktryny wyrażone w kontekście zmian wprowadzonych w p.w.p. w 2004 r., a także przypomniał w jakich warunkach ustrojowych
funkcjonowała Komisja Odwoławcza przy UPRP.
W ocenie Marszałka Sejmu przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania proceduralne w postępowaniu przed UPRP są zgodne z art. 78
Konstytucji. Brak dewolutywności środka zaskarżenia nie przesądza automatycznie o niezgodności z Konstytucją takiego rozwiązania.
Brak ten musi być zrównoważony gwarancjami procesowymi chroniącymi podmiot, o którego prawach i wolnościach rozstrzyga organ.
Okolicznością uzasadniającą takie rozwiązanie jest brak organu wyższego stopnia w rozumieniu przepisów k.p.a. UPRP jest jedynym
organem państwowym właściwym w sprawach z zakresu własności przemysłowej. Jest to organ centralny o pozycji równorzędnej z
pozycją ministra. Nie jest zatem możliwe zapewnienie dewolutywności postępowania prowadzonego przed UPRP. Postępowanie przed
UPRP ma charakter administracyjnoprawny. Stosuje się w nim subsydiarnie przepisy ogólne procedury administracyjnej, w tym
przede wszystkim zasady postępowania skodyfikowane w k.p.a. Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ma obowiązek
dokonania powtórnego merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Musi rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować
się do nich w uzasadnieniu decyzji. Na żądanie strony lub z urzędu organ może przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe.
Ustawodawca przewidział także szereg gwarancji wzmacniających bezstronność i niezawisłość ekspertów orzekających w sprawach
dotyczących udzielania praw wyłącznych. Standard konstytucyjny został zatem zachowany.
4. W piśmie z 10 czerwca 2022 r. stanowisko w sprawie przedstawił Prokurator Generalny (dalej: PG lub Prokurator). Zdaniem
Prokuratora postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK z powodu niedopuszczalności wydania
orzeczenia.
4.1. Prokurator zauważył, że przedmiotem skargi konstytucyjnej mogą być te przepisy, które stanowiły podstawę wydania przez
organ władzy publicznej orzeczenia naruszającego prawa i wolności konstytucyjne skarżącej. Musi istnieć merytoryczny związek
pomiędzy treścią zakwestionowanej normy prawnej a podjętym na jej podstawie rozstrzygnięciem. Z tego względu PG w pierwszej
kolejności poddał analizie wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1630/18, wskazany jako ostateczne rozstrzygnięcie
w sprawie skarżącej. Zdaniem Prokuratora, w postępowaniu zakończonym powyższym wyrokiem NSA, badaniu podlegało spełnienie
przez słowny znak towarowy przesłanek nabycia wtórnej zdolności odróżniającej, o której stanowi art. 130 p.w.p. – w kontekście
przesłanki odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy, o której stanowił uchylony art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Podstawą
tego wyroku nie były inne przepisy przywołane przez skarżącą w rozpoznawanej skardze.
4.2. Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w pkt 5 skargi konstytucyjnej, Prokurator stwierdził, że kwestionowana przez skarżącą
norma prawna powinna być rekonstruowana wyłącznie z art. 252 p.w.p., a postępowanie w zakresie badania art. 130 p.w.p. oraz
75 k.p.a. powinno zostać umorzone. Skarżąca nie kwestionuje bowiem w stawianym zarzucie przesłanek wtórnej zdolności odróżniającej
znaku towarowego (art. 130 p.w.p.) ani nie przedstawia wywodów w odniesieniu do art. 75 k.p.a. Natomiast sam art. 252 p.w.p.,
jako przepis odsyłający, nie może być kwalifikowany jako źródło jakichkolwiek praw i obowiązków. Argumentacja skarżącej ma
charakter wniosku de lege ferenda.
W pkt 8 skargi skarżąca kwestionując zgodność z konstytucją art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w związku z art. 7 k.p.a., nie przeprowadziła
żadnego wywodu w odniesieniu do art. 7 k.p.a. Z kolei art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia NSA
w wyroku z 18 grudnia 2018 r. Przepis ten dotyczy ograniczeń w udzielonym prawie ochronnym na znak towarowy, a prawo takie
nie zostało skarżącej udzielone.
Analogiczne spostrzeżenie PG dotyczy zaskarżonego w pkt 11 skargi art. 187 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi normę kompetencyjną
i jako taki nie stanowił podstawy prawnej ostatecznego wyroku w sprawie. Skarżąca uzasadniając zarzut odnośnie tego przepisu,
przywołuje także art. 264 § 2 oraz art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nie idzie za tym jednak żadna argumentacja.
Analizując zarzut sformułowany w pkt 6 skargi Prokurator stwierdził, że art. 2 p.p. oraz art. 24 k.c. nie stanowiły podstawy
normatywnej wyroku NSA z 18 grudnia 2018 r. „ani wprost, ani jako kontekst normatywny zapadłego rozstrzygnięcia” (pismo PG,
s. 24). Ponadto argumentacja skarżącej przedstawiona w tym zarzucie stanowi w istocie krytykę przyjętego w polskim systemie
prawnym modelu ochrony znaków towarowych. Nie spełnia ona zatem wymagań odnośnie sposobu formułowania zarzutów w skardze konstytucyjnej.
Tak samo należy ocenić argumentację skarżącej przedstawioną w pkt 7 skargi. Przywołane w nim przepisy: art. 2 p.w.p., art.
3, art. 10 i art. 18 u.z.n.k. nie stanowiły podstawy prawnej ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej ani wprost,
ani jako kontekst normatywny. Sam zaś zarzut stanowi jedynie inną perspektywę problemu – niedookreśloności regulacji art.
130 p.w.p., sformułowanego w pkt 2 skargi.
Analizując zarzut sformułowany w pkt 2 skargi, PG zwrócił uwagę na zmianę brzmienia art. 130 p.w.p., która nastąpiła 15 kwietnia
2016 r. W ocenie Prokuratora powyższa zmiana nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia skargi konstytucyjnej. Argumentacja
skarżącej koncentruje się wokół dwóch zarzutów: braku precyzji definicji znaku towarowego o wtórnej zdolności odróżniającej
oraz przebiegu postępowania dowodowego. Chcąc wykazać wadliwość obowiązujących przepisów, skarżąca przeprowadza analizę przebiegu
postępowania prowadzonego w jej sprawie. Jest to zatem studium przypadku, a nie zbadanie orzecznictwa w sprawach o rejestrację
znaku towarowego charakteryzującego się wtórną zdolnością odróżniającą. Skarżąca nie wykazała, że treść art. 130 p.w.p. powoduje
rozbieżności w stosowaniu prawa. Jej argumentacja stanowi polemikę z rozstrzygnięciem zapadłym w jej sprawie. Formułowane
przez skarżącą zarzuty stanowią postulaty de lege ferenda. Tymczasem przedmiotem skargi konstytucyjnej może być jedynie przepis prawa, a nie jego wadliwe zastosowanie w konkretnym
przypadku. Kontrola stosowania prawa przez sądy leży poza kognicją Trybunału. W postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną
należy wykazać, że źródłem naruszenia konstytucyjnych wolności i praw jest przepis, a nie jego stosowanie. W ocenie PG skarżąca
tego nie wykazała.
Prokurator odniósł powyższą argumentację do wywodów skarżącej zawartych w pkt 4 skargi. Skarżąca wskazała w nim te same wzorce
kontroli co w pkt 2. Zbieżna jest także argumentacja skarżącej. Wobec tego w ocenie PG postępowanie w tym zakresie należy
umorzyć z tych samych powodów co w odniesieniu do pkt 2 skargi.
W ocenie Prokuratora uzasadnienie zarzutu sformułowanego w pkt 10 skargi nie spełnia warunków z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK.
Spełnieniu tych warunków nie czyni zadość samo przedstawienie przepisów stanowiących przedmiot i wzorce kontroli. Uzasadnienie
z pkt 10 skargi ma charakter pozorny. Skarżąca odnosi się krytycznie do braku dewolutywności środka zaskarżenia w postaci
wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez UPRP. Nie dostrzega jednak istniejących gwarancji proceduralnych, mających chronić
uczestników postępowania. Jej argumentacja stanowi jedynie krytykę przedstawionego wybiórczo rozwiązania ustawowego oraz sformułowanie
szeregu wniosków de lege ferenda. W odniesieniu do wzorców kontroli: art. 20, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji, PG stwierdził, że ich
uzasadnienie jest na tyle lakoniczne, że nie można odnieść się do nich merytorycznie.
4.3. Podsumowując, Prokurator stwierdził, że skarżąca usiłuje przed Trybunałem Konstytucyjnym kwestionować ustalenia faktyczne
poczynione przez organy administracji publicznej oraz sądy administracyjne w sprawie zainicjowanej jej wnioskiem i zakończonej
wyrokiem NSA z 18 grudnia 2018 r. Trybunał nie jest jednak kolejną instancją, która mogłaby merytorycznie rozpatrzyć jej sprawę.
Jest to niedopuszczalne w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
Formalna ocena skargi została dokonana przez Trybunał w postanowieniu z 11 lutego 2020 r. (sygn. Ts 98/19, OTK ZU B/2020,
poz. 192). Z ugruntowanego orzecznictwa Trybunału wynika, że badanie dopuszczalności rozpoznania skargi nie kończy się w fazie
rozpoznania wstępnego, lecz jest dokonywane przez cały czas jej rozpoznania (zob. postanowienia TK z: 21 października 2003
r., sygn. SK 41/02, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 89; 6 lipca 2004 r., sygn. SK 47/03, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 74; 9 maja 2017
r., sygn. SK 18/16, OTK ZU A/2017, poz. 37 i cytowane tam orzecznictwo, a także wyrok TK z 30 czerwca 2021 r., sygn. SK 37/19,
OTK ZU A/2021, poz. 54). Dopiero szczegółowa analiza okoliczności sprawy prowadzona na etapie jej merytorycznego rozpoznania
pozwala ostatecznie ustalić, czy skarga spełnia wymagania wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Niniejsze postępowanie
toczy się na podstawie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), w związku z czym ocena dopuszczalności skargi konstytucyjnej musi być przeprowadzona
także zgodnie z przepisami niniejszej ustawy.
Spółka sformułowała 11 zarzutów, z których 8 nadano bieg. Zarzuty mają charakter związkowy lub zakresowy. Przedmiotem zaskarżenia,
w różnych zależnościach, są:
– art. 2, art. 120 ust. 1 i 2, art. 1291 ust. 1 pkt 3, rt. 130, art. 138 ust. 1, art. 156 w całości oraz art. 156 ust. 1 pkt 2, art. 244 ust. 1 (skarżąca wskazała
art. 244 pkt 1 ale w przepisie tym nie ma punktów, z treści uzasadnienia wynika, że chodziło o ustęp 1), art. 252, art. 259
oraz art. 262 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1170; dalej: p.w.p.);
– art. 5 § 2 pkt 4, art. 7, art. 15, art. 75, oraz art. 127 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania
administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691);
– art. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914; dalej: p.p.);
– art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm.);
– art. 3, art. 10 i art. 18 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2022 r. poz.
1233);
– art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz.
935);
– § 15 zarządzenia nr 7 Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 września 2016 r. w sprawie szczegółowej
organizacji wewnętrznej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. Urz. UPRP poz. 8, ze zm.) „i odpowiadające mu analogiczne
wcześniejsze regulacje wydane na podstawie art. 262 p.w.p.”.
3. Wzorce kontroli i stawiane zarzuty.
Zarzuty postawione przez skarżącą zostaną przywołane przy ocenie dopuszczalności wydania merytorycznego orzeczenia. Jako wzorce
kontroli do poszczególnych zarzutów skarżąca wskazała w różnych zależnościach: art. 2, art. 7, art. 14, art. 20, art. 21 w
całości i art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 78 Konstytucji.
4. Ocena dopuszczalności wydania merytorycznego orzeczenia.
4.1. Zgodnie z art. 79 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach
określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu
normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach
albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Do wymagań formalnych, które musi spełniać skarga konstytucyjna, należą:
1) sporządzenie skargi przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK); 2) wniesienie jej w terminie trzech
miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia (art.
77 ust. 1 u.o.t.p.TK); 3) wyczerpanie przez skarżącego przysługujących mu zwykłych środków zaskarżenia (art. 79 ust. 1 Konstytucji,
art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK). W niniejszej sprawie powyższe wymagania zostały spełnione.
Z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 53 u.o.t.p.TK wynikają dalsze przesłanki, których spełnienie jest konieczne do merytorycznego
rozpoznania skargi przez Trybunał.
Po pierwsze, przedmiotem zaskarżenia skargą konstytucyjną może być wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego.
Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego nie są zatem akty stosowania prawa, a więc orzeczenia lub ostateczne decyzje
zapadłe w indywidualnych sprawach skarżących, lecz akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały wydane
(por. postanowienia i wyroki TK z: 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101; 13 października 2008 r.,
sygn. SK 20/08, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 146; 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83; 17 listopada
2009 r., sygn. SK 64/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 148; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117;
2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17; 28 lutego 2012 r., sygn. SK 27/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz.
20; 7 maja 2013 r., sygn. SK 31/12, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 46; 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16; 28 lutego 2018 r., sygn.
SK 45/15, OTK ZU A/2018, poz. 12).
Po drugie, choć przedmiotem skargi jest przepis prawa, nie można w niej jednak kwestionować zgodności z Konstytucją ustawy
lub innego aktu normatywnego w oderwaniu od aktów stosowania prawa w indywidualnej sprawie. Skarga konstytucyjna nie jest
bowiem środkiem abstrakcyjnej kontroli zgodności z Konstytucją. Aby skarżący mógł skutecznie zakwestionować tę zgodność, najpierw
sąd lub organ administracji publicznej musi wydać ostateczne orzeczenie w jego sprawie i to z zastosowaniem kwestionowanej
regulacji. Warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest więc określenie zaskarżonego przepisu,
na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo
obowiązkach skarżącego (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Przyjęty w Konstytucji model skargi konstytucyjnej został bowiem
oparty na zasadzie konkretności i subsydiarności. Skarżący nie może zatem zakwestionować zgodności z Konstytucją aktu normatywnego
w oderwaniu od indywidualnej sprawy, w której na mocy konkretnego aktu stosowania prawa doszło do naruszenia jego wolności
lub praw albo obowiązków określonych w Konstytucji.
Po trzecie, do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej niezbędne jest określenie, jakie konstytucyjne wolności lub
prawa przysługujące skarżącemu i w jaki sposób zostały naruszone przez ostateczne orzeczenie sądu lub organu administracji
publicznej, wydane na podstawie zaskarżonego przepisu czy przepisów aktu normatywnego (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK).
Po czwarte, skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodności z Konstytucją kwestionowanych przepisów
z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
4.2. Braki formalne postępowania, prowadzące do jego umorzenia, można zaszeregować według ich znaczenia. W szczególności brak
legitymacji do wniesienia żądania do Trybunału (skargi, wniosku) ma większą wagę niż choćby nieadekwatność wzorców kontroli
wobec przedmiotu kontroli czy inne braki uzasadnienia takiego żądania. W niniejszej sprawie zachodzi taki przypadek. Mimo
innych wad skargi, uniemożliwiających wydanie wyroku w sprawie, naczelnym powodem umorzenia postępowania w sprawie był brak
legitymacji skarżącego do wniesienia skargi. Skarżący jest osobą prawną, a tej nie przysługuje legitymacja skargowa, określona
w art. 79 ust. 1 Konstytucji.
W czasie prac Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego (dalej: Komisja) nad Konstytucją z 2 kwietnia 1997 r. rozważano
trzy wersje normatywnego ujęcia „kwestii prawa obywatela do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego” (zob. „Komisja Konstytucyjna
Zgromadzenia Narodowego. Biuletyn”, rok 1995/X, s. 175–176). W wersji I przepis ten miał brzmieć: „[o]bywatel polski, na zasadach
określonych w ustawie ma prawo wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności z konstytucją ustawy lub
innego aktu prawodawczego, na podstawie którego sąd lub organ administracyjny orzekł ostatecznie o jego wolnościach, prawach
lub obowiązkach określonych w konstytucji”. W wersji II: „[o]bywatel polski ma prawo wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego
na postanowienia ustawy lub innego aktu prawodawczego ograniczającego wolności lub naruszającego jego prawa wynikające z konstytucji.
Tryb wnoszenia i rozpatrywania skargi konstytucyjnej określa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym”. Z kolei w wersji III przepis
ten miał brzmieć: „[k]ażdy, którego konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone, ma prawo wniesienia skargi do Trybunału
Konstytucyjnego. Tryb wnoszenia i rozpatrywania skargi konstytucyjnej określa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym”. W dwóch
na trzy warianty w sposób wyraźny ograniczono zakres stosowania badanego przepisu wyłącznie do osób fizycznych, posługując
się sformułowaniem „obywatel polski”. W pracach Komisji nie wybrzmiał pogląd, w ramach którego posłużenie się słowem „każdy”
zamiast „obywatel polski” miało służyć rozszerzeniu kręgu podmiotów uprawnionych do wnoszenia skargi poza osoby fizyczne.
W nauce prawa konstytucyjnego wskazuje się, co prawda, na dwa ujęcia określenia „każdy”. Pierwsze ma dotyczyć tylko osoby
fizycznej. Drugie ma obejmować, poza osobami fizycznymi, także inne podmioty prawa. Jednakże, jak wynika z prac Komisji, sformułowanie
„[k]ażdy, którego konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone” dotyczy tych samych podmiotów uprawnionych do wystąpienia
ze skargą konstytucyjną, które zostały wskazane w dwóch wcześniejszych wersjach – „obywateli polskich”, a więc ogranicza się
do osób fizycznych.
W pierwszych latach obowiązywania Konstytucji do Trybunału Konstytucyjnego wpływały przede wszystkim skargi osób fizycznych.
Sporadycznie inicjatorem skarg były inne podmioty (osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi). Trybunał
nie wykorzystał jednak tych sytuacji w celu wypracowania przesłanek legitymacji skargowej podmiotów inicjujących postępowanie.
Pierwsze sprawy tego typu kończyły się na etapie kontroli wstępnej. Jednakże za każdym razem podstawa odmowy nadania skardze
dalszego biegu była inna niż brak legitymacji skargowej podmiotu inicjującego postępowanie. Zagadnienie to nie było przedmiotem
rozważań Trybunału. Przykładowo, w postanowieniu z 6 stycznia 1998 r. w sprawie zainicjowanej przez spółkę akcyjną Trybunał
odmówił nadania skardze dalszego biegu (sprawa o sygn. Ts 9/97, OTK ZU SUP/1999, poz. 6). Powodem tego było wskazanie przez
spółkę, jako ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, pism mających charakter informacyjny, które nie miały cech władczego
rozstrzygnięcia w zakresie przysługujących jej praw, wolności lub obowiązków. Takie uzasadnienie odmowy nadania biegu skardze
zostało powtórzone przez Trybunał w postanowieniu z 3 marca 1998 r. o nieuwzględnieniu zażalenia (OTK ZU SUP/1999, poz. 7).
Trybunał stwierdził w nim, że „[w]obec niespełnienia podstawowej przesłanki wniesienia skargi konstytucyjnej, jaką jest ostateczność
rozstrzygnięcia, Trybunał nie zajmuje się kwestią, czy doszło do naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącego”. Analogiczna
sytuacja miała miejsce w kilku kolejnych sprawach, w których Trybunał odmawiał nadania biegu skardze z przyczyn innych niż
brak legitymacji konstytucyjnoskargowej podmiotu inicjującego postępowanie, niebędącego osobą fizyczną (zob. postanowienia
Trybunału z: 6 kwietnia 1998 r., sygn. Ts 9/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 27; 9 czerwca 1998 r., sygn. Ts 78/98, OTK ZU SUP/1999,
poz. 59; 6 maja 1998 r., sygn. Ts 37/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 49; 17 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 102/98, OTK ZU SUP/1999,
poz. 72; 1 września 1998 r., sygn. Ts 97/98, OTK ZU nr 6/1998, poz. 104; 23 listopada 1998 r., sygn. Ts 130/98, OTK ZU nr
7/1998, poz. 127; 24 listopada 1998 r., sygn. Ts 138/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 129).
Pierwszą sprawą wszczętą skargą konstytucyjną osoby prawnej i dopuszczoną do merytorycznego rozpoznania była sprawa o sygn.
SK 4/98. Podmiotem skarżącym była spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W uzasadnieniu wyroku z 24 lutego 1999 r. (OTK
ZU nr 2/1999, poz. 24) Trybunał poruszył kwestię legitymacji skargowej takiej spółki. W ocenie składu orzekającego „[z] użytych
przez ustrojodawcę określeń odnoszących się do zakresu podmiotowego konstytucyjnych wolności, praw i obowiązków najszerszy
zakres mają niewątpliwie takie określenia jak «wszyscy» (w użyciu rzecz. «ogół osób» – Słownik języka polskiego, Warszawa
1984, t. III, s. 776), «nikt» («żaden człowiek, żadna osoba» – Słownik języka polskiego, Warszawa 1984, t. II, s. 379) i «każdy»
(w użyciu rzeczowym «każdy poszczególny człowiek» – Słownik języka polskiego, Warszawa 1984, t. I, s. 906). Zdaniem Trybunału
Konstytucyjnego w obecnym składzie, skoro ustrojodawca użył w nowej Konstytucji RP, w odniesieniu do zakresu podmiotowego
zasady równości, określeń «wszyscy» i «nikt», a nie innych stosowanych w tekście konstytucji określeń (np. «obywatel», «człowiek»),
nie można twierdzić, jak to miało miejsce pod rządami art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych, że zasada ta stosuje się dzisiaj
jedynie do obywateli. Przyjąć raczej należy, że zakres podmiotowy zasady równości rozciągnięty został w art. 32 na «ogół osób»,
objął więc tak osoby fizyczne jak i prawne”.
Trybunał podjął zagadnienie legitymacji skargowej osób prawnych także w uzasadnieniu wyroku z 8 czerwca 1999 r. o sygn. SK
12/98 (OTK ZU nr 5/1999, poz. 96), zainicjowanej skargą spółki akcyjnej. Trybunał stwierdził, że: „[B]adanie zasadności zarzutów
sformułowanych w skardze musi być jednak poprzedzone refleksją ogólną dotyczącą zakresu zdolności skargowej osób prawnych.
W prawie polskim możliwość wniesienia skargi konstytucyjnej w zasadzie ujęta jest jako prawo przysługujące jednostce. W ogromnej
większości przypadków skarga stanowi reakcję na naruszenie wolności i praw, które ustawodawca konstytucyjny związał ściśle
z człowiekiem i obywatelem. Jednocześnie jednak konstytucja statuuje pewne prawa i wolności odnoszące się do podmiotów zbiorowych
(np. partii politycznych, związków wyznaniowych). Wydaje się też oczywiste, że pewne prawa, np. prawo własności, lub wolności,
np. prowadzenia działalności gospodarczej, muszą – z istoty systemu gospodarczego – obejmować nie tylko osoby fizyczne, ale
też podmioty gospodarcze nie będące osobami fizycznymi. W konsekwencji, zarówno doktryna prawa konstytucyjnego, jak i Trybunał
Konstytucyjny, uznają zdolność osób prawnych do wniesienia skargi. Przyjęcie takiego stanowiska podyktowane jest nie tyle
zamiarem wzmocnienia pozycji osób prawnych, co dążeniem do intensyfikacji ochrony jednostek, które bądź to tworzą osobę prawną
(w przypadku osób prawnych typu korporacyjnego), bądź to korzystają z jej działalności (w przypadku osób prawnych typu zakładowego).
Podkreśla się jednak, że środek ochrony praw i wolności, jakim jest skarga konstytucyjna, przysługuje osobie prawnej wtedy,
«gdy zajdzie odpowiedniość między charakterem podmiotu i charakterem prawa, na które ten podmiot się powołuje» (B. Banaszak,
J. Boć, M. Jabłoński [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. J. Boć, Wrocław
1998, s. 143). Precyzując tę myśl trzeba przede wszystkim sformułować warunek, by naruszone prawo należało do kategorii tych
praw, których podmiotem jest skarżąca osoba prawna. Ponadto, co jest oczywiste także w przypadku skargi wnoszonej przez obywatela,
prawo, którego ochrony domaga się podmiot skarżący, musi należeć do kategorii praw konstytucyjnych, co oznacza, że podstawą
przysługiwania tego prawa jest norma wyrażona w przepisie konstytucji”.
W kolejnych sprawach wszczynanych skargami osób prawnych Trybunał dopuszczał przeprowadzenie merytorycznej kontroli zaskarżonych
przepisów, jedynie powołując się na stanowisko zajęte w wyrokach w o sygn. SK 4/98 i SK 12/98. W niektórych sprawach Trybunał
rozpatrywał merytorycznie skargę konstytucyjną, nie rozpatrując w ogóle kwestii legitymacji skargowej osoby prawnej (tak w
szczególności w sprawie o sygn. SK 37/01, w której skargę wniosła spółka akcyjna; zob. wyrok TK z 28 stycznia 2003 r., OTK
ZU nr 1/A/2003, poz. 3).
W postanowieniu TK z 13 września 2000 r. o sygn. SK 4/00 (OTK ZU nr 6/2000, poz. 193) rozszerzono zakres legitymacji skargowej,
przyjmując, że prawo do skargi zmierzającej „do ochrony prawa do informacji przysługuje zarówno każdemu obywatelowi, jak też
i «prasie», a konkretnie odpowiedniemu organowi prasowemu”. Zdaniem Trybunału w tym przypadku użycie w art. 61 ust. 1 Konstytucji
słowa „obywatel” należy rozumieć znacznie szerzej, obejmuje ono bowiem także „organy prasowe”. Takie rozszerzenie znaczenia
słowa „obywatel” ma wynikać z art. 1 ustawy z 26 stycznia 1984 r. – p.p.
W postanowieniu TK z 21 marca 2000 r. o sygn. SK 6/99 (OTK ZU nr 2/2000, poz. 66) powtórzono stanowisko, że „pewne prawa (np.
prawo własności) lub wolności (np. prowadzenia działalności gospodarczej) muszą – ze swej istoty – obejmować nie tylko osoby
fizyczne, ale też podmioty nie będące osobami fizycznymi”, a także że „Konstytucja statuuje też pewne prawa i wolności odnoszące
się do podmiotów zbiorowych (np. związków zawodowych, związków wyznaniowych itd.). Instytucja skargi konstytucyjnej, ukształtowana
w Europie dopuszcza skargę każdego podmiotu”. Jednocześnie Trybunał zauważył, że nie wszystkie prawa i wolności przysługujące
osobie fizycznej przysługują osobie prawnej. „[O]soby prawne takie jak stowarzyszenia czy partie polityczne mogą żądać zbadania
konstytucyjności przepisów ustawy regulujących prawa i wolności obywatelskie tylko przez wykorzystanie aktywności uprawnionych
do tego podmiotów, które mogą wystąpić z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie ich zgodności z konstytucją. Prawa
wyborcze, a także prawo dostępu do służby publicznej – w świetle art. 60 konstytucji – są przynależne osobom fizycznym – obywatelom
polskim. Organizacje społeczne, w tym stowarzyszenia a także inne osoby prawne, mają możliwość skorzystania z instytucji skargi
konstytucyjnej w tym zakresie tylko wtedy gdy albo same są osobami prawnymi wymienionymi w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 konstytucji
i spełniają wymagania przewidziane w art. 191 ust. 2, albo gdy w następstwie ich działania z wnioskiem takim wystąpią uprawnione
do wniesienia wniosku do Trybunału Konstytucyjnego podmioty wymienione w art. 191 ust. 1”.
Przegląd orzecznictwa Trybunału wskazuje, że wypracowano w nim stanowisko, zgodnie z którym osoby prawne zasadniczo mają legitymację
skargową (por. wyrok TK z 24 lutego 1999 r., sygn. SK 4/98; wyrok TK z 8 czerwca 1999 r., sygn. SK 12/98; postanowienie TK
z 9 lipca 2012 r., sygn. SK 19/10, OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 87; postanowienie TK z 20 grudnia 2007 r., sygn. SK 67/05, OTK
ZU nr 11/A/2007, poz. 168). Na gruncie tego orzecznictwa zakres dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej przez osoby
prawne nie jest jednak wyraźny. Przyjmuje się bowiem, że osobowość prawna nie przesądza zagadnienia legitymacji skargowej.
„Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej jest więc określony, po pierwsze, przez charakter tej instytucji pomyślanej jako
środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, przede wszystkim człowieka i obywatela, po drugie, przez zakres podmiotowy
poszczególnych wolności lub praw albo obowiązków konstytucyjnych, po trzecie, status (charakter) prawny danego podmiotu –
rozumiany jako zdolność bycia podmiotem praw i wolności konstytucyjnych (publicznych praw podmiotowych) chronionych za pomocą
skargi konstytucyjnej” (postanowienie TK z 6 kwietnia 2011 r., sygn. SK 21/07, OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 28; por. także postanowienia
TK z: 22 maja 2007 r., sygn. SK 70/05, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 60; 8 kwietnia 2008 r., sygn. SK 80/06, OTK ZU nr 3/A/2008,
poz. 51; 2 grudnia 2015 r., sygn. SK 36/14, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 189). Odmawia się w związku z tym zdolności skargowej
państwu oraz osobom prawnym realizującym funkcję władzy publicznej, w szczególności jednostkom samorządu terytorialnego.
Niejednolicie w orzecznictwie Trybunału prezentuje się zagadnienie zdolności skargowej publicznych podmiotów gospodarczych,
w szczególności spółek prawa handlowego z udziałem Skarbu Państwa. Przeważyło jednak stanowisko, zgodnie z którym osobom takim
nie przysługuje zdolność skargowa (zob. postanowienia TK z: 22 maja 2007 r., sygn. SK 70/05; 8 kwietnia 2008 r., sygn. SK
80/06; 6 kwietnia 2011 r., sygn. SK 21/07). Za kryterium pozwalające odróżnić osobę publiczną od prywatnej przyjmuje się kryterium
majątkowe, wskazujące, do kogo w znaczeniu ekonomicznym należy majątek osoby prawnej. W przypadku, gdy pochodzenie tego majątku
ma charakter mieszany, kryterium majątkowe stanowi jedynie wstęp do dalszej analizy zdolności skargowej osoby prawnej. W rachubę
wchodzi kolejne kryterium – funkcjonalne. Rozstrzyga ono, czy władza publiczna i w jakim zakresie ma wpływ na funkcjonowanie
osoby prawnej.
Ta złożona i niejasna koncepcja zdolności skargowej osób prawnych właściwie została zbudowana na powierzchownej i wybiórczej
wykładni językowej rozpoczynającego art. 79 ust. 1 Konstytucji zwrotu „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa…”, przeprowadzonej
na potrzeby osiągnięcia z góry założonego celu i abstrahującej od podstaw wykładni systemowej. Nie sposób się z nią zatem
zgodzić. Po pierwsze, argument wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji można zawęzić do wyrażenia „każdy”, w oderwaniu od
pozostałej części przepisu – „czyje prawa lub wolności…” (por. postanowienie TK o sygn. SK 21/07), co już na wstępie budzi
sprzeciw na tle dyrektywy nakładającej obowiązek interpretacji zawsze w kontekście. Pomijając to zastrzeżenie, można twierdzić,
że słowo „każdy” obejmuje również osoby prawne. Wynika to z apriorycznego uznania, że ustrojodawca był zdeterminowany przez
podmiotowość ustawowych tworów, jakimi są osoby prawne. Jednakże art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowiący o prawie do skargi
konstytucyjnej, znajduje się w rozdziale II Konstytucji „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”, a rozpoczyna
go art. 30 zdanie pierwsze Konstytucji, zgodnie z którym przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest źródłem wolności
i praw człowieka i obywatela. Z natury rzeczy godność człowieka nie przysługuje konstrukcjom normatywnym – osobom prawnym.
Ponadto, Konstytucja jako najwyższy akt normatywny państwa sama kreuje fundamentalne założenia prawne, w tym to, do kogo jest
skierowana. To ustrojodawca decyduje o zakresie podmiotowym obowiązywania Konstytucji. Koniecznymi adresatami Konstytucji
są ludzie – dla nich została uchwalona i im ma służyć. Osoby prawne są wyłącznie normatywnymi bytami, mogą, ale nie muszą
istnieć w systemie prawnym. Zaczynając od organicznej, a kończąc na normatywnej koncepcji istoty osoby prawnej, biorąc pod
uwagę całe spektrum opinii na ten temat, osoba prawna ma zawsze podstawę w przepisie prawa, choćby przepis ten miał jej byt,
w zamierzeniu twórców, jedynie deklarować, a nie tworzyć. Osoba prawna z tego punktu widzenia jest instytucją ściśle normatywną;
jest zależna od przepisu prawa i zasadniczo ma podstawę tylko w ustawodawstwie zwykłym. Ustawa nie może determinować tak fundamentalnego
zagadnienia jak adresaci Konstytucji, gdy ta nie deleguje generalnie na rzecz ustawodawcy kompetencji do regulacji tej kwestii.
Konstytucja RP w nielicznych przepisach odwołuje się do instytucji osób prawnych (art. 93 ust. 2, art. 165 ust. 1, art. 203
ust. 1 oraz 2, art. 216 ust. 2), niemniej poza art. 165 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji żaden z nich nie gwarantuje istnienia
w prawie polskim osób prawnych. Podmiotowość prawną, z natury rzeczy, ma także państwo polskie (Skarb Państwa).
Po drugie, wykładnia wyrażenia „każdy” może uwzględniać kontekst sformułowania „czyje prawa lub wolności…”. Prowadzi to do
wniosku, że legitymacja skargowa przysługuje tylko temu, kto jest podmiotem konstytucyjnych praw i wolności. Jak już wspomniano,
instytucje te zostały uregulowane w rozdziale II Konstytucji „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”, rozpoczynającym
się art. 30 zdanie pierwsze Konstytucji. Przepis ten stanowi, że konstytucyjne prawa i wolności wynikają z przyrodzonej i
niezbywalnej godności człowieka. Twierdzenie na tym tle, że konstytucyjne prawa i wolności wynikające z godności człowieka
przysługują także osobom prawnym, pozbawione jest racji. Co prawda, zgodnie z art. 165 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji jednostkom
samorządu terytorialnego przysługują prawo własności i inne prawa majątkowe, jednakże przepis ten jedynie potwierdza, że osobom
prawnym zasadniczo nie przysługują konstytucyjne prawa i wolności. Gdyby do osób prawnych, w tym jednostek samorządu terytorialnego,
miał zastosowanie art. 64 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym „każdemu” przysługuje w szczególności prawo do własności oraz
innych praw majątkowych, to art. 165 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji byłby zbędny. Prawa wymienione w tym przepisie mają
zatem inne źródło niż w przypadku osób fizycznych (godność człowieka – art. 30 zdanie pierwsze Konstytucji). Dlatego również
tryb ich ochrony jest odmienny. Przyjęcie, że instytucja skargi konstytucyjnej jest zarezerwowana wyłącznie dla osób fizycznych
nie pozbawia ochrony konstytucyjnej osób prawnych. Przepisy ograniczające własność lub wolność prowadzenia działalności gospodarczej
mogą być poddane kontroli konstytucyjnej (w szczególności z art. 20 - art. 22 Konstytucji) w trybie art. 191 Konstytucji.
Opinię tę wyrażono w orzeczeniu o sygn. SK 6/99. Mylne jest jednak twierdzenie składu orzekającego w tej sprawie, że organizacje
społeczne mogą skorzystać z instytucji skargi konstytucyjnej „wtedy gdy (…) same są osobami prawnymi wymienionymi w art. 191
ust. 1 pkt 3-5 konstytucji i spełniają wymagania przewidziane w art. 191 ust. 2 (…)”. Kontrola abstrakcyjna zgodności przepisów
prawnych z Konstytucją stanowi bowiem odrębną instytucję prawną niż skarga konstytucyjna. Niemniej przysługuje ona osobom
prawnym za pośrednictwem podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 Konstytucji.
Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że prawo do skargi konstytucyjnej (zdolność skargowa) nie przysługuje osobom prawnym.
Zdolność skargowa osób prawnych mogłaby być zaakceptowana, gdyby najwyższy akt prawny państwa (Konstytucja, ustawa zasadnicza)
jednoznacznie rozstrzygnął, w drodze szczególnego wyjątku, że prawnopodstawowe prawa i wolności lub przynajmniej zdolność
skargowa przysługują także normatywnym konstrukcjom prawnym, jakimi są osoby prawne. Takie rozwiązania zawierają w szczególności
Ustawa Zasadnicza RFN z 23 maja 1949 r. (art. 19 ust. 3), Konstytucja Hiszpanii z 27 grudnia 1978 r. (art. 162 ust. 1 lit.
b), Konstytucja Słowacji z 1 września 1992 r. (art. 127 ust. 1) czy Konstytucja Estonii z 28 czerwca 1992 r. (§ 9 w związku
z § 152). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej nie zawiera odpowiednika takich regulacji.
Z tych względów wydanie wyroku w sprawie było niedopuszczalne, dlatego postępowanie w niej należało umorzyć (art. 59 ust.
1 pkt 2 u.o.t.p.TK).
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.