Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
1. Na podstawie art. 36 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.; dalej:
ustawa o TK) wniosek przedstawiony przez organ lub organizację, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji (podmioty
legitymowane szczególnie), podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. W postępowaniu tym Trybunał Konstytucyjny
w składzie jednego sędziego bada, czy złożony wniosek odpowiada wymogom formalnym, czy nie jest oczywiście bezzasadny, a w
szczególności, czy pochodzi od uprawnionego podmiotu.
Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 4 ustawy zasadniczej ogólnokrajowe władze organizacji zawodowej mogą wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego
z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności norm (art. 188 pkt 1-3 Konstytucji). Jednakże legitymacja tych podmiotów została
ograniczona w jej przedmiotowym zakresie. Ogólnokrajowe władze organizacji zawodowej mogą bowiem kwestionować jedynie taki
akt normatywny (jego część), który dotyczy spraw objętych ich zakresem działania (art. 191 ust. 2 w zw. z art. 191 ust. 1
pkt 4 Konstytucji). Z tego względu wnioskodawca jest zobowiązany, w myśl art. 32 ust. 2 ustawy o TK, wskazać przepis ustawy
lub statutu, pozwalający stwierdzić, że zaskarżony akt normatywny dotyczy jego zakresu działania.
Dla określenia granic, w jakich podmiot legitymowany szczególnie może wnioskować do Trybunału Konstytucyjnego, najważniejsze
znaczenie ma wykładnia pojęć „sprawa” oraz „zakres działania”. Należy przy tym zaznaczyć, że ich interpretacja musi opierać
się na przepisach Konstytucji jako podstawie przyznania uprawnienia do występowania o kontrolę norm. Natomiast przepis ustawy
lub statutu ma jedynie walor potwierdzający, iż w rozpatrywanej sprawie kwestionowany akt normatywny (jego część) rzeczywiście
należy do spraw objętych zakresem działania wnioskodawcy, ustalonego zgodnie z postanowieniami Konstytucji.
2. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że uprawnienie do występowania z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności
norm zostało nieprzypadkowo przyznane ogólnokrajowym organom związków zawodowych, władzom organizacji pracodawców i organizacji
zawodowych w jednym przepisie ustawy zasadniczej (art. 191 ust. 1 pkt 4). Oznacza to, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, iż
intencją ustrojodawcy było objęcie ochroną tylko takich interesów tychże podmiotów, „które mają pewien wspólny mianownik”.
Są to – odpowiednio – interesy pracodawców w związku z zatrudnianiem pracowników, interesy pracownicze oraz interesy związane
z wykonywaniem zawodu (por. postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z: 17 marca 2003 r., Tw 63/02, OTK ZU nr 1/B/2003, poz.
11; 25 lutego 2003 r., Tw 77/02, OTK ZU nr 3/B/2003, poz. 163; 19 marca 2003 r., Tw 73/02, OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 80; 21
maja 2003 r., Tw 6/03, OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 85, w szczególności postanowienie pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego
z 28 stycznia 2004 r., Tw 74/02, OTK ZU nr 1/B/2004, poz. 2). Tym samym, w rozumieniu art. 191 ust. 2 Konstytucji, „zakres
działania” organizacji zawodowych nie obejmuje wszystkich spraw pozostających w gestii tych podmiotów, przyznanych im na mocy
statutów, ustaw czy nawet niektórych przepisów ustawy zasadniczej.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy stwierdzić, że legitymacja ogólnokrajowych władz organizacji zawodowych, w tym
samorządów zawodowych zrzeszających osoby wykonujące zawód zaufania publicznego, koncentruje się wokół spraw dotyczących wykonywania
określonego zawodu przez członków korporacji, zwłaszcza w aspekcie nałożonych obowiązków i przyznanych uprawnień.
3. Pojęcie „sprawa” ma na gruncie art. 191 ust. 2 Konstytucji znaczenie autonomiczne. Jego wykładnia pozostaje w immanentnym
związku z charakterem postępowania, które toczy się przed Trybunałem Konstytucyjnym. Badaniu podlega zawsze zgodność aktu
normatywnego z aktem normatywnym o wyższej mocy prawnej (jego normą lub normami). Zestawienie przedmiotu kontroli z wzorcem
kontroli stawia zaskarżony akt normatywny w pewnym kontekście, który uprawdopodobnia jego niekonstytucyjność. Sam kwestionowany
akt normatywny może być bowiem przedmiotem wielu zarzutów, w zależności od powołanych przez wnioskodawcę wzorców kontroli.
Z tego względu na etapie wstępnego rozpoznania wniosku Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga dwie kwestie. Pierwsza wiąże się
z ustaleniem zakresu działania wnioskodawcy w rozumieniu art. 191 ust. 2 Konstytucji. Druga, będąca jej następstwem, prowadzi
do stwierdzenia, czy zarówno zaskarżony akt normatywny, jak i powołane dla jego kontroli wzorce należą do uprzednio wyznaczonego
zakresu działania podmiotu wszczynającego postępowanie. Może się bowiem zdarzyć, że na gruncie art. 191 ust. 2 Konstytucji
wnioskodawca ma zdolność kwestionowania danego przepisu, natomiast przywołane przezeń wzorce kontroli nie mieszczą się w jego
zakresie działania. W tym znaczeniu zestawienie przedmiotu i wzorców kontroli oznacza, że „sprawa” nie należy do zakresu działania
wnioskodawcy, i z tego powodu należy odmówić nadania wnioskowi dalszego biegu. Przykładowo, Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu
z 12 listopada 2003 r. (Tw 14/03, OTK ZU nr 4/B/2003, poz. 205) uznał, że „wniosek złożony do Trybunału musi być bezpośrednio
związany z interesem prawnym danej organizacji jako takiej lub interesem prawnym członków tej organizacji, do którego reprezentowania
organizacja została powołana”. Podobnie, w postanowieniu z dnia 3 września 1998 r. (U 1/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 66) stwierdził,
że „powoływanie się na realizację celów ogólnospołecznych i aktywność społeczno-gospodarczą związku zawodowego nie daje podstaw
do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie zgodności kwestionowanych przepisów prawa z Konstytucją”.
4. Trybunał Konstytucyjny podkreśla na wstępie, że Krajowa Rada Notarialna po raz drugi występuje o kontrolę norm zaskarżonej
ustawy; postanowieniem z 22 grudnia 2004 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu wnioskowi z 19 lipca 2004
r. (sygn. Tw 30/04).
Należy przy tym zauważyć, że podmiot inicjujący postępowanie przed Trybunałem ma obowiązek sporządzić wniosek, realizujący
wymogi określone w art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o TK. Obok określenia kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części wniosek
powinien formułować zarzut niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą oraz uzasadniać postawiony
zarzut, powołując dowody na jego poparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, spełnienie powyższych przesłanek przez wniosek,
w szczególności gdy pochodzi on od organu organizacji zawodowej prawników (np. notariuszy), nie powinien nastręczać trudności.
Tymczasem Krajowa Rada Notarialna, wnosząc o kontrolę całego art. 8 ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu, pomija
analizę treści jego jednostek redakcyjnych (ustępów), która wskazuje na brak legitymacji wnioskodawcy w zakresie zaskarżenia
ust. 1a-1d, ust. 2 i ust. 5. Podobnie, Krajowa Rada Notarialna nie jest adresatem art. 11 ust. 2, ust. 3 i ust. 5 tejże ustawy,
który kwestionuje w całości, a także ust. 2 i w pewnym stopniu art. 16 ust. 1a i ust. 3 tejże ustawy.
Poważne wątpliwości budzi natomiast zrozumienie i spełnienie przez wnioskodawcę ustawowego wymogu „powołania dowodów popierających
zarzut niezgodności”. Argumentacja uzasadniająca niekonstytucyjność zaskarżonych przepisów stanowi bowiem dla Trybunału podstawę
rozstrzygnięcia, czy „sprawy” objęte wnioskiem Krajowej Rady Notarialnej, w szczególności z punktu widzenia powołanych przez
nią wzorców kontroli, należą do zakresu działania tej organizacji zawodowej.
4.1. Krajowa Rada Notarialna zarzuca art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy naruszenie art. 51 Konstytucji,
dowodząc, że informacje o obywatelach przekazywane przez instytucje obowiązane (m.in. notariuszy) Generalnemu Inspektorowi
Informacji Finansowej nie są niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Wnioskodawca „uważa zbieranie tych danych i ich
gromadzenie za niecelowe”, a w konsekwencji uznaje, że kompetencje przyznane w tym zakresie Generalnemu Inspektorowi Informacji
Finansowej „nie są niezbędne w demokratycznym państwie”.
Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wnioskowanie o zbadanie zgodności zaskarżonych przepisów z art. 51 ustawy zasadniczej
leży poza zakresem działania Krajowej Rady Notarialnej. Norma wyrażona w art. 51 (ust. 2) Konstytucji ma na celu ochronę interesu
wszystkich obywateli, niezależnie od tego, jaki zawód wykonują. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego jest zatem oczywiste, że
powołanie art. 51 (ust. 2) Konstytucji jako wzorca kontroli, zmierza do realizacji celów ogólnospołecznych – ochrony interesu
każdego obywatela, w tym będącego klientem notariusza, przed pozyskiwaniem, gromadzeniem i udostępnianiem innych informacji
na ich temat niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym.
Ustalenie, iż powyższa sprawa nie mieści się w zakresie działania Krajowej Rady Notarialnej, stanowi przesłankę odmowy nadania
dalszego biegu wnioskowi w odniesieniu do badania zgodności art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy z art.
51 Konstytucji.
4.2. Krajowa Rada Notarialna zarzuca art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy naruszenie art. 22 w związku
z art. 31 ust. 3 Konstytucji, dowodząc, że „wprowadzony ustawą obowiązek dotyczy podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Z całą pewnością obowiązek ten należy uznać za ograniczenie swobody takiej działalności”. Wnioskodawca uważa, że „wprowadzone
w ustawie ograniczenie nie spełnia wymogu, aby wolność prowadzenia działalności gospodarczej była ograniczona ze względu na
ważny interes publiczny, w tym przypadku bezpieczeństwo państwa, bo niewątpliwie właśnie w celu zapewnienia bezpieczeństwa
państwa Ustawodawca wprowadził przedmiotową regulację”.
Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wnioskowanie o zbadanie zgodności zaskarżonych przepisów z art. 22, w związku z art.
31 ust. 3 ustawy zasadniczej, leży poza zakresem działania Krajowej Rady Notarialnej. Przedstawiona wyżej argumentacja jednoznacznie
wskazuje, że wnioskodawca zmierza do realizacji celów ogólnospołecznych – ochrony interesów każdego podmiotu prowadzącego
działalność gospodarczą przed niekonstytucyjnym ograniczeniem tej wolności.
Ustalenie, iż powyższa sprawa nie mieści się w zakresie działania Krajowej Rady Notarialnej, stanowi przesłankę odmowy nadania
dalszego biegu wnioskowi w odniesieniu do badania zgodności art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy z art.
22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
4.3. Krajowa Rada Notarialna zarzuca art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy naruszenie art. 146 ust. 4 pkt
7 Konstytucji a więc unormowania, które stanowi „Rada Ministrów (...) zapewnia bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz porządek
publiczny”.
Zgodnie z brzmieniem cytowanego przepisu ustawy zasadniczej, jedynym jego adresatem jest Rada Ministrów. Powołanie art. 146
ust. 4 pkt 7 Konstytucji, jako wzorca kontroli kwestionowanych przepisów, musi zatem oznaczać, iż tak określona sprawa nie
należy do zakresu działania Krajowej Rady Notarialnej. Na marginesie, Trybunał Konstytucyjny podziela pogląd wnioskodawcy,
zgodnie z którym „jeżeli Konstytucja zawiera normy kompetencyjne, to nie są to normy pozbawione normatywnej treści (...) i
mogą być takim samym wzorcem kontroli konstytucyjności aktów prawnych, jak inne normy”. Trybunał zwraca jednak uwagę, że trafność
tego stanowiska odnosi się wyłącznie do przypadku, gdy naruszenie art. 146 ust. 4 pkt 7 Konstytucji zarzuca wnioskodawca posiadający
legitymację ogólną, a więc jeden z podmiotów wskazanych w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji.
Ustalenie, iż powyższa sprawa nie mieści się w zakresie działania Krajowej Rady Notarialnej, stanowi przesłankę odmowy nadania
dalszego biegu wnioskowi w odniesieniu do badania zgodności art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy z art.
146 ust. 4 pkt 7 Konstytucji.
4.4. Krajowa Rada Notarialna zarzuca art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy naruszenie art. 17 Konstytucji,
który gwarantuje możliwość tworzenia samorządów zawodowych, reprezentujących zawody zaufania publicznego (ust. 1) oraz innych
rodzajów samorządu (ust. 2).
Uzasadnienie przedstawione przez wnioskodawcę nie wskazuje choćby jednego argumentu, który – w rozumieniu art. 32 ust. 1 pkt
4 ustawy o TK – byłby dowodem popierającym naruszenie powołanego wzorca kontroli przez wyżej wyodrębnioną grupę przepisów
zaskarżonej ustawy. Krajowa Rada Notarialna przekonuje tylko, że „w przypadku notariuszy wadliwe skonstruowanie normy prawno-karnej
narusza wprowadzoną przez art. 17 Konstytucji ochronę zawodów zaufania publicznego”. Jest zatem oczywiste, że zarzut ten dotyczy
explicite „normy prawnokarnej”, której przecież nie wyraża żaden z przepisów określonych w tej grupie jako przedmiot zaskarżenia.
Z tego względu, na podstawie art. 36 ust. 3 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny stwierdza oczywistą bezzasadność wniosku Krajowej
Rady Notarialnej w odniesieniu do badania zgodności art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy z art. 17 Konstytucji,
co stanowi przesłankę odmowy nadania dalszego biegu wnioskowi w wyżej ustalonym zakresie.
4.5. Krajowa Rada Notarialna zarzuca art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy naruszenie art. 42 Konstytucji,
który wprowadza fundamentalną zasadę odpowiedzialności karnej – nullum crimen sine lege oraz nulla poena sine lege (ust. 2).
Wnioskodawca wobec tej grupy zaskarżonych przepisów nie przedstawił dowodu uzasadniającego ich niekonstytucyjność z punktu
widzenia art. 42 ustawy zasadniczej, powołanego jako wzorzec ich kontroli. Okoliczność ta potwierdza sygnalizowany wcześniej
(pkt 4.4. postanowienia) brak merytorycznego związku między przedmiotem kontroli a jej podstawą (wbrew twierdzeniu Krajowej
Rady Notarialnej, przepisy te nie formułują „norm prawnokarnych”).
Z tego względu, na podstawie art. 36 ust. 3 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny stwierdza oczywistą bezzasadność wniosku Krajowej
Rady Notarialnej w odniesieniu do badania zgodności art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy z art. 42 Konstytucji,
co stanowi przesłankę odmowy nadania dalszego biegu wnioskowi w wyżej ustalonym zakresie.
4.6. Krajowa Rada Notarialna zarzuca art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy naruszenie wyrażonej w art.
2 Konstytucji zasady demokratycznego państwa prawnego, w szczególności wynikającego z niej „wymogu przyzwoitej legislacji”
(art. 2).
Wnioskodawca poprzestaje na argumentach, w myśl których „stanowiące trzon ustawy art. 8, art. 11, art. 12 (...) stanowią obrazę
tej ogólnej zasady (art. 2) gwarantującej istnienie prawa <<rzeczywistego>>, dodatkowo naruszając inne konstytucyjne prawa
i wolności”, co prowadzi do konkluzji, w której Krajowa Rada Notarialna podważa celowość obowiązywania zaskarżonej regulacji.
Odnosząc się do zasady przyzwoitej legislacji, wnioskodawca przedstawia pogląd, iż kwestionowana ustawa „narusza porządek
prawny, wprowadzając do ustawy sprzeczności (...), posługuje się wyrażeniami posiadającymi znaczenie bardzo nieostre”.
Biorąc pod uwagę powyższe stanowisko wnioskodawcy, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że uzasadnienie naruszenia zasady demokratycznego
państwa prawnego nie zasługuje na uwzględnienie. Trybunał przypomina, że sam art. 2 Konstytucji, będący zgodnie z intencją
Krajowej Rady Notarialnej wzorcem kontroli w rozpatrywanej sprawie, ma status metaklauzuli systemu prawa w Rzeczypospolitej
Polskiej, zaś notariusze, a więc osoby dysponujące szczególną wiedzą prawniczą, rozumieją i stosują w swojej praktyce zawodowej
przepisy zawierające klauzule generalne pierwszego bądź drugiego stopnia oraz zwroty szacunkowe (np. „uzasadnione potrzeby”,
„ważne powody”, „w istotnym stopniu”). Stąd dowody przedstawione przez wnioskodawcę trudno uznać za „popierające” niezgodność
kwestionowanych przepisów ustawy z art. 2 Konstytucji.
Z tego względu, na podstawie art. 36 ust. 3 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny stwierdza oczywistą bezzasadność wniosku Krajowej
Rady Notarialnej w odniesieniu do badania zgodności art. 8, art. 11, art. 12 i art. 16 kwestionowanej ustawy z art. 2 Konstytucji,
co stanowi przesłankę odmowy nadania dalszego biegu wnioskowi w wyżej ustalonym zakresie.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.