1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 1 grudnia 2021 r. (data nadania) M.K. (dalej: skarżący) zarzucił regulacji wskazanej w komparycji niniejszego postanowienia niezgodność z art. 45 ust. 1, art. 42 ust. 1 i 2, art. 47 i art. 51 ust. 2 Konstytucji.

1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z 11 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […]), zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Ł. z 5 marca 2019 r., skarżący został skazany na karę łączną 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności m.in. za dwa czyny wyczerpujące dyspozycję art. 197 § 1, § 2 i § 3 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k.), stanowiące ciąg przestępstw opisanych w art. 91 § 1 k.k.

8 czerwca 2020 r. skarżący złożył w Zakładzie Karnym w Ł. wniosek o wyłączenie zamieszczenia jego danych w Rejestrze publicznym z uwagi na ochronę jego życia zawodowego i życia prywatnego.

Postanowieniem z 8 września 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w Ł. na podstawie art. 30 w związku z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym (Dz. U. z 2018 r. poz. 405; obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 110; dalej: u.p.z.p.s. lub ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom) pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania, ponieważ złożył on wniosek o wyłączenie zamieszczenia jego danych w Rejestrze publicznym po upływie ustawowego terminu.

Zażaleniem z 29 września 2020 r. skarżący zaskarżył wskazane postanowienie Sądu Okręgowego w Ł., zarzucając mu naruszenie art. 47 Konstytucji przez nierozpatrzenie jego wniosku, umieszczenie jego danych w Rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym bez jego wiedzy oraz uprzedniego poinformowania go o tym, co godzi w jego prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. W oparciu o ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpatrzenie jego wniosku, alternatywnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Ł.

Sąd Apelacyjny w Ł. postanowieniem z 30 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

1.2. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że kwestionowane przepisy wyłączają prawną możliwość złożenia wniosku o wyłączenie zamieszczenia danych w publicznym Rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym po upływie terminu 2 miesięcy, niezależnie od tego, czy skazany został poinformowany o tym, że jego dane personalne będą w nim zamieszczone oraz terminie 2 miesięcy, w jakim powinien złożyć stosowny wniosek o wyłączenie zamieszczenia tych danych w Rejestrze. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji w aspekcie rzetelnego procesu i prawa do sądu, które realizuje się również przez prawo uruchomienia procedury przed sądem oraz właściwe uregulowanie procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności. Naruszenie to jest szczególnie dotkliwe w sytuacji, gdy skazany nie zostaje poinformowany czy to przez sąd orzekający w sprawie karnej, czy przez organ dokonujący wpisu, że jego dane zostaną umieszczone w publicznym Rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym oraz nie zostaje pouczony o możliwości złożenia stosownego wniosku o wyłączenie zamieszczenia jego danych w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia. Ponadto wyznaczony zaskarżonymi przepisami termin złożenia wniosku o wyłączenie zamieszczenia jego danych w Rejestrze jest zbyt krótki i de facto wyłącza możliwość złożenia wniosku osobie skazanej, która przebywa w zakładzie karnym.

Zdaniem skarżącego do postępowania w przedmiocie zamieszczenia danych osobowych w Rejestrze publicznym i postępowania w zakresie wyłączenia danych osobowych sprawcy przestępstw na tle seksualnym z Rejestru publicznego mają zastosowanie podstawowe standardy konstytucyjne wynikające z zasady nullum crimen (nulla poena) sine lege anteriori. Tymczasem dane skarżącego zostały zamieszczone w Rejestrze publicznym, mimo że popełnił on przypisane mu czyny, określone w art. 29 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p.s. w okresie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed 1 października 2017 r.). Na skarżącego nałożona została zatem kara surowsza od kary przewidzianej w ustawie, która obowiązywała w czasie popełnienia przez niego przestępstwa, co skutkuje naruszeniem art. 2 i art. 42 ust. 1 Konstytucji.

W ocenie skarżącego został on pozbawiony prawa do obrony w rozumieniu art. 2 i art. 42 ust. 2 Konstytucji, ponieważ wyłączenie zamieszczenia danych w publicznym Rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym może nastąpić tylko na wniosek złożony w określonym terminie wyłącznie z przyczyn, o których mowa w art. 9 ust. 4 u.p.z.p.s. Natomiast niezłożenie przedmiotowego wniosku przez skazanego w terminie 2 miesięcy, nawet z przyczyn przez niego niezawinionych, pozbawia go prawa do obrony.

Skarżący wskazał, że zaskarżona regulacja nakazuje zamieszczenie w Rejestrze publicznym danych osób skazanych za przestępstwa stypizowane w art. 197 § 3 pkt 2 lub § 4 k.k., popełnione przed wejściem w życie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom w sytuacji, gdy prawomocne orzeczenie kończące postępowanie w ich sprawie zapadło po wejściu w życie tej ustawy. Jednakże zgodnie z art. 9 ust. 4 u.p.z.p.s. możliwość wyłączenia z Rejestru publicznego danych może nastąpić w sytuacji, gdy zachodzi wyjątkowy przypadek uzasadniony wyłącznie dobrem małoletniego pokrzywdzonego. Takie ograniczenie powoduje, że sąd, rozpatrując wniosek skazanego o wyłączenie danych z rejestru, nie ma prawa kierować się przy tym dobrem sprawcy bądź członków jego rodziny, a ci ostatni w ogóle nie są uprawnieni, by ubiegać się o jakiekolwiek orzeczenie w tym przedmiocie. Taka regulacja narusza konstytucyjne prawa osobiste skazanego określone w art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji.

Według skarżącego, z uwagi na publiczny dostęp do danych personalnych sprawców przestępstw popełnionych na tle seksualnym, możliwa jest głęboka ingerencja w dobra osobiste skarżącego. Udostępnienie danych skarżącego w Rejestrze publicznym wywoływać będzie skutki sięgające daleko w przyszłość, bez względu na to, czy będzie on stwarzał realne zagrożenie dla porządku prawnego. Negatywne skutki mogą dotknąć niewinnych osób należących do rodziny skarżącego. Z tego powodu zamieszczenie danych skarżącego w publicznym Rejestrze godzi również w prawo skarżącego do prywatności i poszanowania życia rodzinnego, chronionych na mocy art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), art. 17 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) oraz art. 47 Konstytucji.

Ponadto, jak stwierdził skarżący, brak podstawy prawnej do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą uzasadnia niezgodność art. 29 ust. 2 u.p.z.p.s. z art. 51 ust. 2 i 4 Konstytucji.

2. Postanowieniem z 11 lipca 2025 r., sygn. Ts 286/21 (OTK ZU B/2025, poz. 308), Trybunał Konstytucyjny nadał skardze konstytucyjnej dalszy bieg.

3. W piśmie z 24 września 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu.

4. Sejm i Prokurator Generalny – uczestnicy niniejszego postępowania – nie zajęli stanowisk w sprawie.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

1. Przedmiot zaskarżenia.

1.1. Skarżący jako przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie wskazał art. 30 i art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 152; obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 110, ze zm.; dalej: u.p.z.p.s. lub ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom) „w zakresie w jakim przyznaje osobie prawomocnie skazanej za popełnienie przestępstw, w przypadku gdy w kwalifikacji prawnej przyjętej w prawomocnym orzeczeniu, które zapadło po dniu wejścia w życie tejże ustawy, powołano przepis wskazany w art. 29 ust. 1 pkt. 1 tejże ustawy, prawo do wystąpienia do sądu z wnioskiem o wyłączenie zamieszczenia jej danych w Rejestrze publicznym wyłącznie z przyczyny, o której mowa w art. 9 ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia”.

1.2. W petitum skargi konstytucyjnej jako wzorce kontroli zaskarżonej regulacji wskazane zostały następujące przepisy: art. 45 ust. 1, art. 42 ust. 1 i 2, art. 47 i art. 51 ust. 2 Konstytucji. Argumentacja zawarta w skardze konstytucyjnej jest szersza w porównaniu ze wskazanymi w petitum wzorcami i koncentruje się na wykazaniu, że zaskarżona regulacja pozbawiła skarżącego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), narusza zasadę nullum crimen sine lege poenale anteriori (art. 42 ust. 1 Konstytucji), uniemożliwia realizację prawa do obrony w postępowaniu karnym (art. 42 ust. 2 Konstytucji), godzi w prawo do prywatności i ochrony prawnej życia rodzinnego (art. 47 Konstytucji), prawo do ochrony danych osobowych (art. 51 ust. 2 Konstytucji), a także prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą (art. 51 ust. 4 Konstytucji). Dla wzmocnienia argumentacji naruszenia prawa do prywatności i ochrony prawnej życia rodzinnego przywołane zostały również art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), a także art. 17 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167).

2. Dopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej.

2.1. Skarga konstytucyjna stanowi środek ochrony konstytucyjnych wolności lub praw, którego rozpatrzenie uwarunkowane zostało spełnieniem przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a uszczegółowionych w przepisach ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).

Merytoryczne rozpoznanie zarzutów sformułowanych w skardze konstytucyjnej jest uzależnione od spełnienia wszystkich warunków jej dopuszczalności. Składu Trybunału rozpoznającego sprawę in merito nie wiąże stanowisko zajęte na etapie kontroli wstępnej w postanowieniu o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu lub postanowieniu o uwzględnieniu zażalenia skarżącego na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Choć skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu, w ramach którego Trybunał bada, czy odpowiada ona warunkom formalnym i czy nie jest oczywiście bezzasadna, to jednak zakończenie tego etapu formalnej weryfikacji skargi nie wyłącza dalszej oceny warunków jej wniesienia dokonywanej na kolejnym etapie postępowania sądowokonstytucyjnego. Przekazanie skargi konstytucyjnej po zakończeniu jej wstępnej kontroli do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza więc ostatecznie o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia (zob. np. postanowienia TK z: 28 maja 2003 r., sygn. SK 33/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 47; 21 marca 2006 r., sygn. SK 58/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 35; 1 marca 2010 r., sygn. SK 29/08, OTK ZU nr 3/A/2010, poz. 29; 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35; 18 grudnia 2018 r., sygn. SK 25/18, OTK ZU A/2018, poz. 82 i 3 grudnia 2020 r., sygn. SK 27/17, OTK ZU A/2020, poz. 68).

2.2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Ustrojodawca unormował przy tym wyraźnie, że prawo do wniesienia skargi ma być realizowane na zasadach określonych w ustawie. Szczegółowe zasady wnoszenia i rozpoznawania skarg konstytucyjnych określają przepisy u.o.t.p.TK.

Z przywołanego przepisu Konstytucji, określającego model skargi konstytucyjnej i podstawowe przesłanki jej wniesienia, wynika, że warunkiem skorzystania z prawa do skargi konstytucyjnej do Trybunału jest uzyskanie rozstrzygnięcia (orzeczenia lub decyzji), w którym sąd lub organ administracji orzekłby ostatecznie o określonych w Konstytucji prawach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego. Warunek ten został skonkretyzowany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. W myśl tego przepisu skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przez wyczerpanie drogi prawnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, należy rozumieć konieczność skorzystania przez skarżącego ze wszystkich zwyczajnych środków odwoławczych, które przysługują mu w toku instancji i umożliwiają merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, wystąpienie zaś ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie zawiesza biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Wymóg ten warunkowany jest subsydiarnym – wobec innych środków służących ochronie praw i wolności konstytucyjnych – charakterem skargi konstytucyjnej (zob. np. postanowienia TK z: 29 października 2002 r., sygn. SK 20/02, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 79; 18 listopada 2009 r., sygn. SK 12/09, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 158 oraz 24 września 2024 r., sygn. SK 26/21, OTK ZU A/2024, poz. 83).

Instytucja skargi konstytucyjnej ma charakter środka ochrony podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji. Dlatego też przy rozpatrywaniu skargi szczególnie istotne wydaje się zwrócenie uwagi na zabezpieczenie interesu prawnego skarżących. Możliwe jest to jednak dopiero w przypadku wykazania przez skarżącego minimalnej choćby staranności w trosce o zabezpieczenie tychże interesów. Poziom tej staranności wyznaczony został przez określenie wymogów dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że: „skarga ta nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań, popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie” (postanowienia z: 16 października 2002 r., sygn. SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77 oraz 17 marca 1998 r., sygn. Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20). Skarga konstytucyjna, stanowiąca w istocie zarzut przeciw prawu, jest ultima ratio, ostatnią szansą dochodzenia praw i wolności naruszonych przez zastosowanie kwestionowanego w skardze przepisu. Skarga konstytucyjna nie może jednak zastępować zwykłych środków odwoławczych czy środków zaskarżenia. Poza oceną Trybunału Konstytucyjnego muszą zatem z konieczności pozostawać również te sytuacje, w których utrata prawa do rozpoznania skargi konstytucyjnej następuje w rezultacie uchybień popełnionych przez skarżącego na wcześniejszych etapach postępowania (zob. np. postanowienia TK z: 21 września 2006 r., sygn. SK 10/06, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 117; 28 stycznia 2015 r., sygn. SK 15/14, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 10 oraz 31 stycznia 2024 r., sygn. SK 60/23, OTK ZU A/2024, poz. 23).

2.3. W niniejszej sprawie Trybunał stwierdził, że zachodzą przeszkody formalne, które uniemożliwiają merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej.

Trybunał dostrzegł, że badana skarga konstytucyjna nie spełniła przede wszystkim wymagań związanych z zasadą subsydiarności, zgodnie z którą Trybunał może interweniować dopiero po wyczerpaniu wszystkich procedur pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy, które mogą i powinny być uruchomione przez samego skarżącego. Skarżący musi dołożyć jednak minimum starań, aby w ramach regulacji prawem przewidzianych wyczerpać drogę prawną i uzyskać orzeczenie o jego prawach podmiotowych.

W okolicznościach niniejszej sprawy Trybunał uznał, że skarżący nie dochował wymogu wyczerpania drogi prawnej.

Jako ostateczne orzeczenie skarżący wskazał postanowienie Sądu Apelacyjnego w Ł. z 30 listopada 2020 r. (sygn. akt […]), utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z 8 września 2020 r. (sygn. akt […]), pozostawiające bez rozpoznania wniosek skarżącego. Jednakże, jak wynika z treści tego orzeczenia, Sąd Apelacyjny w Ł. postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w Ł., ponieważ skarżący złożył wniosek o wyłączenie zamieszczenia jego danych w Rejestrze publicznym po upływie ustawowego terminu, tzn. po upływie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w jego sprawie. W konsekwencji skarżący – w następstwie własnych uchybień formalnych popełnionych na etapie postępowania przed właściwymi sądami – zamknął sobie możliwość poszukiwania ochrony w trybie skargi konstytucyjnej, która nie może być wykorzystywana do sanowania zaniedbań w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie. W związku z tym, działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, niniejsze postępowanie należało umorzyć ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

Z przedstawionych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.