W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 lipca 2015 r. (data nadania) M.M. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 3 ust. 1, art. 22 ust. 2 i art. 23 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903, ze zm.; dalej: u.w.l.) z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 2 Konstytucji.

Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. Skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego – garażu wielostanowiskowego. Z prawem własności lokali związany jest udział w nieruchomości wspólnej, którą zarządza powołany przez właścicieli zarząd wspólnoty mieszkaniowej. W dniu 5 grudnia 2011 r. odbyło się zebranie właścicieli lokali, na którym poddawane były pod głosowanie uchwały istotne dla funkcjonowania wspólnoty mieszkaniowej – tj. uchwała nr 5/2011 w sprawie zmiany sposobu zarządu nieruchomością wspólną oraz uchwała nr 6/2011 w sprawie wyboru członków zarządu wspólnoty. Współwłaściciele lokalu garażowego nie mogli podjąć jednolitego stanowiska w tej sprawie przed zebraniem wspólnoty mieszkaniowej wobec sprzeciwu niektórych ze współwłaścicieli, złożyli więc do Sądu Rejonowego dla Warszawy PragiPółnoc w Warszawie wniosek o ustalenie sposobu głosowania m.in. nad ww. uchwałami. Postanowieniem z 25 września 2013 r. (sygn. akt II Ns 307/13) Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie – Wydział II Cywilny ustalił sposób głosowania współwłaścicieli lokalu użytkowego – garażu wielostanowiskowego, w ten sposób, że współwłaściciele oddadzą głos za podjęciem uchwały w przedmiocie zmiany sposobu zarządu nieruchomością wspólną na zarząd sprawowany na podstawie art. 20 u.w.l. oraz za powołaniem zarządu wspólnoty mieszkaniowej i za wyborem do zarządu w wymienionych przez sąd osób. Sąd ten ustanowił nadto trzech pełnomocników do głosowania nad uchwałami, upoważniając każdego z nich do samodzielnego głosowania w sposób wskazany przez sąd, oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do uchwał nr 5/2011 i nr 6/2011. Na postanowienie sądu I instancji niektórzy z wnioskodawców, w tym skarżący, a także uczestnik postępowania (zarządca nieruchomości), złożyli apelacje, które Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie – Wydział IV Cywilny Odwoławczy oddalił postanowieniem z 25 marca 2015 r. (sygn. akt IV Ca 1402/14), doręczonym skarżącemu 22 kwietnia 2015 r.

Sądy obu instancji stwierdziły, że wniosek w części dotyczącej ustalenia sposobu głosowania współwłaścicieli nad uchwałami nr 5/2011 i 6/2011 był bezzasadny, ponieważ Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie – Wydział I Cywilny prowadzi pod sygn. akt I C 74/12 postępowanie mające na celu ustalenie istnienia i zbadanie legalności ww. uchwał. Co więcej, oba sądy uznały, że uchwały te zostały już podjęte, a nawet zaskarżone, więc niedopuszczalne jest dalsze głosowanie nad nimi.

Zdaniem skarżącego zakwestionowane przepisy u.w.l. są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim ograniczają prawo głosu współwłaścicieli lokali wyodrębnionych. Jak przekonuje skarżący, przysługujące mu prawo własności zostało naruszone, ponieważ mimo „posiadania udziału w nieruchomości wspólnej, który jest związany ze współwłasnością lokalu użytkowego – garażu wielostanowiskowego, nie ma możliwości oddania głosu nad uchwałami wspólnoty mieszkaniowej, a zatem prawa do decydowania w sprawach istotnych dla zarządzania nieruchomością, której jest współwłaścicielem”. Skarżący podkreśla, że: „Ustalenie sposobu głosowania w drodze postępowania sądowego, z uwagi na jego długotrwałość, nie daje współwłaścicielom realnej możliwości uzyskania rozstrzygnięcia na tyle wcześnie, aby oddać głos”. Jak podnosi dalej, powinno mu przysługiwać prawo do wyrażania swojej woli podczas głosowań nad uchwałami wspólnoty mieszkaniowej (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji). Zaskarżone przepisy przewidują zaś według niego niezgodne z zasadą proporcjonalności ograniczenie prawa własności współwłaściciela lokalu, pozbawiając go prawa do oddania głosu w istotnych sprawach związanych z zarządem nieruchomością wspólną, a tym samym decydowania o takich sprawach (art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji). W tym też kontekście art. 3 ust. 1, art. 22 ust. 2 i art. 23 ust. 1 i 2 u.w.l. naruszają zasadę przyzwoitej legislacji (art. 2 Konstytucji).

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem na etapie wstępnego rozpoznania skargi stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK.

Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia warunki formalne określone w art. 46–48 ustawy o TK i czy zarzuty w niej sformułowane nie są oczywiście bezzasadne (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK).

Jak twierdzi skarżący, art. 3 ust. 1, art. 22 ust. 2 i art. 23 ust. 1 i 2 u.w.l. są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim ograniczają prawo głosu współwłaścicieli lokali wyodrębnionych.

Trybunał ponownie przypomina, że na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga przysługuje tylko temu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone przez przepis, na którym sąd lub organ administracji publicznej oparły swoje ostateczne rozstrzygnięcie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Tylko więc taki przepis lub takie przepisy, a właściwie zrekonstruowane na ich podstawie normy prawne, mogą być przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym (art. 47 ust. 1 pkt ustawy o TK). Jeśli w skardze wskazano przepisy, z którymi skarżący wiąże naruszenie swoich praw, lecz przepisy te nie ukształtowały jego sytuacji prawnej, to należy odmówić nadania złożonej skardze dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK).

Trybunał stwierdza, że łącznie z zaskarżonych przepisów nie da się wyprowadzić normy prawnej, która prowadziłaby do ograniczenia prawa głosu współwłaścicieli wyodrębnionych lokali. Artykuł 3 ust. 1 u.w.l. stanowi o niedopuszczalności zniesienia współwłasności nieruchomości wspólnej, dopóki trwa odrębna własność lokali. Z kolei art. 22 ust. 2 u.w.l. wskazuje na konieczność uzyskania przez zarząd wspólnoty mieszkaniowej zgody właścicieli lokali (wyrażonej w uchwale) na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu nieruchomością wspólną. Tylko art. 23 ust. 1 i 2 u.w.l. dotyczy zasad podejmowania uchwał, w tym również zasad obliczania większości głosów. Nawet jednak on nie reguluje sytuacji, w której wyodrębniony lokal należy co najmniej do dwóch osób. Zasady zarządu takimi lokalami określają ogólne przepisy o współwłasności rzeczy (w tym nieruchomości), czyli art. 197221 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.; dalej: k.c. lub kodeks cywilny). To z tych przepisów, a właściwie z art. 199 k.c. dotyczącego zgody współwłaścicieli na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd rzeczą wspólną, wynika, że współwłaściciele lokalu powinni zajmować jednolite stanowisko w kwestii będącej przedmiotem uchwał podejmowanych przez wspólnotę mieszkaniową, dotyczących wyrażenia zgody na czynności przekraczające zwykły zarząd nieruchomością wspólną, a w braku zgody mogą pod pewnymi warunkami zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu. Taką też podstawę prawną wskazały sądy obu instancji. Skoro skarżący nie zakwestionował zgodności z Konstytucją art. 199 k.c., a zaskarżone przepisy nie statuują zasad głosowania przez współwłaścicieli wyodrębnionych lokali, złożona skarga nie spełnia przesłanki określonej w art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK.

Trzeba też zauważyć, że skarżący, pomijając regulację ogólną przewidzianą w kodeksie cywilnym, domaga się uzupełnienia wskazanych w skardze przepisów u.w.l. o postulowane przez niego rozwiązanie („każdemu ze współwłaścicieli powinno przysługiwać samodzielne prawo głosu, mocą jego udziału”). W ten jednak sposób postawione w skardze zarzuty tracą związek z przepisami, na podstawie których wydano w sprawie skarżącego ostateczne orzeczenie, a tym samym nie mogą być inaczej ocenione aniżeli jako oczywiście bezzasadne (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK).

Trybunał zwraca nadto uwagę na zmianę zasad głosowania przez współwłaścicieli lokali – wprowadzoną ustawą z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o własności lokali (Dz. U. poz. 1168), która weszła w życie 29 sierpnia 2015 r. Zgodnie z nowym art. 3 ust. 3a u.w.l. na potrzeby stosowania tej ustawy przyjmuje się, że udział w nieruchomości wspólnej współwłaściciela lokalu w częściach ułamkowych odpowiada iloczynowi wielkości jego udziału we współwłasności lokalu i wielkości udziału we współwłasności nieruchomości wspólnej przypadającej na ten lokal. Jak zaś stanowi art. 23 ust. 2 in principio u.w.l., uchwały zapadają większością głosów właścicieli lokali (w tym współwłaścicieli lokali w częściach ułamkowych – zob. art. 1a u.w.l.), liczoną według wielkości udziałów. Dzięki takiemu rozwiązaniu status współwłaścicieli pod względem prawa głosu został zrównany ze statusem właścicieli lokali. Wyjątkiem jest nowy art. 23 ust. 2b u.w.l., w świetle którego, jeżeli lokal jest przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych, współwłaściciele celem oddania głosu przypadającego na ich lokal w głosowaniu prowadzonym według zasady, że na każdego właściciela przypada jeden głos, obowiązani są ustanowić w formie pisemnej pełnomocnika. Ustanowienia pełnomocnika współwłaściciele lokalu dokonują większością głosów liczoną według wielkości udziałów we współwłasności lokalu. Przedstawione zasady obowiązują od 29 sierpnia 2015 r. i dotyczą w szczególności istniejących wspólnot mieszkaniowych, więc również wspólnoty, której członkiem jest skarżący. Zatem także w tym kontekście tracą aktualność sformułowane w skardze zarzuty skarżącego.

W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.